Διαχείριση κρίσεων , η Ελληνική περίπτωση. Του Γιάννη Στάθη*

Διαχείριση κρίσεων , η Ελληνική περίπτωση.

Του Γιάννη Στάθη*

Θα περίμενε κανείς,  ότι το ελληνικό πολιτικό σύστημα και το κράτος θα είχαν μάθει πολλά από τις εθνικές κρίσεις ,τα σοβαρά ατυχήματα και τις μεγάλες φυσικές καταστροφές οι οποίες συνέβησαν τα τελευταία  χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, 40 χρόνια μετά, ελάχιστα πράγματα έχουν αλλάξει.. Ούτε ρεαλιστικές διαδικασίες υπάρχουν, ούτε  συστηματική προετοιμασία  για τη δύσκολη ώρα της κρίσης.

Τα τελευταίο χρόνια έχουν συμβεί πολλά ατυχήματα , καταστροφές και περίπλοκες καταστάσεις. Και πάντα θα συμβαίνουν. Οι πιθανότητες, να υπάρξουν νέες κρίσεις  είναι αναμφίβολα σημαντικές. Δυστυχώς , κρίνοντας από τα αποτελέσματα, φαίνεται ότι η υπάρχουσα  διαδικασία πάσχει πολύ σοβαρά .  Οποτεδήποτε συνέβη στη χώρα μας γεγονός όπως πλημμύρες , ναυάγια , πυρκαγιές ,καταιγίδες, θεομηνίες ,σεισμοί, εθνικές κρίσεις  τα αποτελέσματα ήταν τραγικά….  Το ελληνικό μοντέλο διαχείρισης κρίσης βασίστηκε  και βασίζεται  σε δυνάμεις όπως , συγκυρία ,σύμπτωση , επίκληση θείων δυνάμεων ,  λήθη-κοντή μνήμη ,  τύχη (θεότητα της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας)  και ότι μπορεί κανείς να φανταστεί εκτός από πρόβλεψη,  σχεδιασμό ,οργάνωση ,εκπαίδευση και σχέδιο δράσης.  Και φυσικά εάν μελετηθεί η επόμενη ημέρα , οι ευθύνες ανήκουν στους προηγούμενους , στην  κλιματική αλλαγή ,στην κακιά στιγμή και οπουδήποτε άλλου εκτός από αυτούς φυσικά που έχουν την ευθύνη..

Φυσικά δεν πρέπει να συγχέουμε τα εξαιρετικά, αποτελέσματα τα οποία απορρέουν από  τον επαγγελματισμό, τον  ηρωισμό και την αυταπάρνηση  ορισμένων  αποτελεσματικών στελεχών ,  με την  ανεπάρκεια  του κράτους και του πολιτικού συστήματος. Και για να μην είμαστε άδικοι , ούτε ο ιδιωτικός τομέας στη χώρα μας έχει επιδείξει ικανοποιητικές επιδόσεις…

Στην παρακάτω ,περιορισμένη για ένα τέτοιο σοβαρό θέμα,  ανάλυση γίνεται μια προσπάθεια να αποτυπωθεί  τι είναι η κρίση , η διαχείριση κρίσης και ο κύκλος της, καθώς και τα βασικότερα λάθη που έχουν εντοπισθεί και κωδικοποιηθεί μέσα από μελέτες περιπτώσεων . Γίνεται αναφορά στη διαχείριση κρίσεων ως ένα σύγχρονο εργαλείο διοίκησης.  Λόγω της πολυπλοκότητας των σύγχρονων οργανισμών και  επιχειρήσεων είναι σημαντικό , η διοίκηση να μπορεί να προβλέπει, να αντιμετωπίζει και να αποφεύγει ενδεχόμενες κρίσεις. Λεπτομέρειες όπως, τρόποι αντιμετώπισης, ενδεχόμενες επιπτώσεις και διαχείριση επικοινωνίας  όπως και επίσης λόγοι αποτυχίας ,είναι μερικά από τα θέματα που θα αναλυθούν  παρακάτω .

 Προφανώς και μια καταγραφή δεν επαρκεί για την αντιμετώπιση ενός τεράστιου θέματος, ωστόσο προκαλεί κάποιο προβληματισμό. Ίσως όμως κάποτε  και εμείς στην Ελλάδα θα έπρεπε να έχουμε το δικαίωμα, να έχουμε στη διάθεση μας  ένα σύστημα αντίδρασης και διαχείρισης το οποίο δεν θα βασίζεται  στην τύχη και την συγκυρία …

Τι είναι κρίση

Με τον όρο «κρίση», περιγράφεται συνήθως μια απρόβλεπτη κατάσταση, η οποία χαρακτηρίζεται από ένταση και ανασφάλεια μπορεί δε να αφορά στον εαυτό μας, στην οικογένεια, στην επιχείρηση, στον Οργανισμό , στην κοινωνία, στους θεσμούς ή στο διεθνές περιβάλλον και η οποία πιθανολογείται ότι θα επιφέρει δυσμενή αποτελέσματα. Κατά την κρίση, μεταβάλλεται η συνήθης ροή των πραγμάτων και εισερχόμαστε σε μια καμπή, σε μια μεταβατική περίοδο με δυσχέρειες και κινδύνους. Κάθε κρίση λειτουργεί ως δοκιμή της σταθερότητας του συστήματος.      Κρίση μπορεί να εκδηλωθεί σε κάθε τι που υπάρχει και λειτουργεί, χωρίς προειδοποίηση οπουδήποτε και οποτεδήποτε.                                                               

 Η κρίση αποτελεί περισσότερο μια πραγματικότητα παρά μια κακή είδηση και εφόσον την αποδεχτούμε, θα συνειδητοποιήσουμε ότι με τον κατάλληλο σχεδιασμό, είναι δυνατόν να υπάρξει όχι μόνο αρνητική αλλά και θετική πλευρά σε μια κρίση. Η πρόληψη, η προετοιμασία, η ανταπόκριση και η ανάκαμψη είναι οι κοινώς αποδεκτές βασικές αρχές της καταστροφής και της διαχείρισης κρίσεων.

 Ορισμός διαχείρισης κρίσεων

Η διαχείριση κρίσεων αποτελεί εργαλείο της σύγχρονης διοίκησης  με κύριο στόχο την ανάλυση και διαχείριση των κινδύνων που αντιμετωπίζει μια επιχείρηση, ένας οργανισμός, εάν πρόσωπο ή μια χώρα. Διαχείριση κρίσης είναι η συστηματική προσπάθεια για την αποφυγή κρίσεων, που μπορεί να εμφανιστούν σε έναν οργανισμό, ή για την διοίκηση των κρίσεων που ήδη έχουν εμφανιστεί στον οργανισμό.  

Η διαχείριση κρίσης είναι ένας τρόπος αντιμετώπισης της απειλής, που αποτελεί οιωνό πιθανής κρίσης- και συστηματικής προσπάθειας για την πρόληψη και την αποτροπή της. Αυτό συνεπάγεται την ανάγκη για γρήγορη και αποτελεσματική αντίδραση απέναντι σε απρόβλεπτα γεγονότα που απειλούν την εύρυθμη λειτουργία ενός οργανισμού, ενδεχομένως και τη βιωσιμότητά του. Μια άλλη διάσταση της διαχείρισης της κρίσης, είναι η επίσημη ανταπόκριση σε οποιοδήποτε γεγονός απειλεί την οικονομική και λειτουργική σταθερότητα ενός οργανισμού.

Ο κύκλος ζωής μιας κρίσης

Η κάθε κρίση, ανεξάρτητα από την κατηγορία στην οποία ανήκει, περνά από διάφορες φάσεις, ανάλογα με το χρόνο εμφάνισής της και κάθε φάση επηρεάζει διαφορετικά τον οργανισμό. Οι φάσεις είναι:

α) Φάση πριν την κρίση ή στάδιο διαμόρφωσης της κατάστασης ή πρόδρομων συμπτωμάτων (Prodromal crisis stage). Είναι το χρονικό διάστημα πριν την εκδήλωση της κρίσης, κατά την διάρκεια του οποίου η επιχείρηση έρχεται αντιμέτωπη με ένα πλήθος συμπτωμάτων, άλλοτε ισχυρά και άλλοτε όχι που προειδοποιούν για την έλευσή της (symptom ή precrisis stage). Οι πράξεις, οι ενέργειες και οι παραλήψεις που ενδεχομένως οδηγούν σε εκδήλωση κρίσης καλούνται πρόδρομα συμπτώματα. Κάθε δραστηριότητα έχει τα δικά της πρόδρομα συμπτώματα. «Κάθε στιγμή που δεν υπάρχει κρίση, διανύεται σαν μία κατάσταση πρόκρισης». Κατά τη διάρκεια της φάσης αυτής είναι σημαντικό να αντιληφθεί η επιχείρηση τα πρόδρομα συμπτώματα, ώστε να πράξει εγκαίρως για να εμποδίσει την εμφάνιση της κρίσιμης κατάστασης.

 (β) Οξεία φάση ή στάδιο εκδήλωσης- κορύφωσης της κρίσης (Acute crisis stage) Εφόσον η επιχείρηση δεν έχει αντιληφθεί, δεν έχει προβλέψει, ή δεν έχει εμποδίσει την κρίση, τότε αυτή αναπόφευκτα θα ανακύψει. Πρόκειται ουσιαστικά για την περίοδο όπου η κρίση όχι μόνο εκδηλώνεται, αλλά και κορυφώνεται. Απαιτείται άμεση αντίδραση εκ μέρους της επιχείρησης, καθώς η ζημιά έχει μόλις συμβεί και εναπόκειται στη διαχείριση της επιχείρησης να παραδεχτεί την κρίση, ώστε να την χειριστεί, ή να τη διατηρήσει. Εάν η διοίκηση αποδεχτεί το αναπόφευκτο της κρίσης σαν πραγματικότητα, τότε όχι μόνο θα μπορέσει να σχεδιάσει απάντηση στην κρίση, αλλά θα βρει ευκαιρίες, οι οποίες περιέχονται 4 μέσα σε αυτή.

(γ) Φάση αντιμετώπισης ή στάδιο των επιπτώσεων (Chronic crisis stage) Αποτελεί την περίοδο κατά την οποία η κρίση έχει εδραιωθεί και η επιχείρηση συνεχίζει να αντιμετωπίζει τις συνέπειές της για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για να μπορέσει η επιχείρηση να ξεπεράσει την κρίση, είναι απαραίτητο να διαθέτει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα αντιμετώπισης, το οποίο θα έχει δοκιμαστεί μέσα από προσομοιώσεις, με εικονικά περιστατικά έκτακτης ανάγκης και θα περιλαμβάνει συνεχείς ελέγχους σε βάθος, έρευνες κλπ.

(δ) Φάση ανάκαμψης ή διάλυσης ή στάδιο επίλυσης- ομαλοποίησης (Crisis resolution stage) Με το πέρας της κρίσης και ανάλογα την αποτελεσματικότητα της αντιμετώπισής της, η επιχείρηση ανακάμπτει, ή διαλύεται. Επομένως, το αυτό το στάδιο αποτελεί στόχο όλων των προσπαθειών των μάνατζερ. Από τη στιγμή που διαγιγνώσκονται τα σημάδια της κρίσης, ο μάνατζερ οφείλει να ανακτήσει το συντομότερο δυνατό τον έλεγχο και να αποφασίσει για τον αποτελεσματικότερο και αποδοτικότερο τρόπο επίλυσης και ομαλοποίησης της κατάστασης. Στο στάδιο της επίλυσης, επανέρχεται σταδιακά η εύρυθμη λειτουργία της επιχείρησης. Είναι απαραίτητη η αξιολόγηση του τρόπου αντιμετώπισης της κρίσης, ώστε να διαπιστωθεί σε ποια σημεία το πρόγραμμα αντιμετώπισης χρειάζεται βελτιώσεις, εάν έγιναν λάθη, πως θα διορθωθούν και ποια ήταν τα σημεία που η κρίση αντιμετωπίστηκε αποτελεσματικά. Με αυτόν τον τρόπο οι μάνατζερ θα μάθουν από την παρούσα κρίση και την επίλυσή της, ώστε να μην επαναληφθούν τα ίδια λάθη και επιπλέον να είναι προετοιμασμένοι για ενδεχόμενο περιστατικό στο μέλλον (Learning, 2003, σελ. 152-153; Glaesser, 2006, σελ. 22). Όπως γίνεται αντιληπτό, η μετάβαση από το κάθε στάδιο στο επόμενο είναι ρευστή, αλλά και γενικότερα τα όρια που τίθενται παραπάνω και ορίζουν την κάθε φάση, στην πράξη δεν είναι απόλυτα και ούτε πάντοτε διακριτά. (Fink, 2000) 3.

Αδυναμίες  στην διαχείριση κρίσεων

Ενώ πρακτικά  είναι αδύνατο να εντοπιστεί κάθε πιθανή αδυναμία ενός σχεδίου αντιμετώπισης κρίσης , ορισμένες αδυναμίες μπορεί να είναι πιο προφανείς. Θα μπορούσε κανείς να ομαδοποιήσει μερικά στοιχεία στις παρακάτω ενότητες:

Παράλειψη συνεχούς επικαιροποίησης και εκπόνησης σχεδίων έκτακτης ανάγκης.

Είναι τελείως διαφορετικό  πράγμα να υπάρχει  σχέδιο , αλλά εάν τα άτομα, συμπεριλαμβανομένης της ομάδας δράσης , δεν έχουν εξασκηθεί  ποτέ  σε πολλά  και πιθανά σενάρια, το σχέδιο μάλλον  είναι άχρηστο. Η συνεχής αξιολόγηση, οι επικαιροποιηση  των διαδικασιών, η ανταλλαγή  εμπειριών  και οι αριθμοί επικοινωνίας θα πρέπει να είναι άμεσα διαθέσιμες και να παρέχονται σε όλα τα μέλη της ομάδας διαχείρισης κρίσεων, μαζί με τους επόπτες, τους διευθυντές και το ανώτερο διοικητικό προσωπικό.

Αδυναμία επαρκούς συλλογής πληροφοριών ή δεδομένων και προγραμματισμού .                          Αυτή η πτυχή του σχεδιασμού διαχείρισης κρίσεων περιλαμβάνει τον προσδιορισμό πιθανών κινδύνων ή καταστάσεων κρίσης, την ανάλυσή τους και το σχεδιασμό ή τη δημιουργία ποικίλων απαντήσεων. Οι απαιτούμενες πληροφορίες μπορεί να περιλαμβάνουν διαδικασίες εταιρικών πολιτικών, πληροφορίες σχετικά με την οργάνωση και κανονιστικούς κανόνες και νόμους που εκδίδονται μετά από κρατικές  εντολές.

Αποτυχία δημιουργίας ιεραρχίας ή δομής εντολών.

Για παράδειγμα, η αντιμετώπιση έκτακτης ανάγκης ή κρίσης σε ένα δημοτικό σχολείο απαιτεί προσεγγίσεις διαφορετικές από εκείνες που απαιτούνται σε μια φυσική καταστροφή . Η προσπάθεια προσαρμογής μιας γενικής τακτικής αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης σε ακατάλληλα σενάρια είναι άχρηστη. Κάθε οντότητα θα πρέπει να αναπτύξει τη δική της αντίδραση αντιμετώπισης της κρίσης σύμφωνα με τις συνθήκες και την  οργανωτική δομή. Παρομοίως, ένα σχέδιο εκκένωσης νοσοκομείων θα περιέχει στοιχεία διαφορετικά από αυτά που απαιτούνται για  ένα νηπιαγωγείο, μια μικρή επιχείρηση, ένα εμπορικό κέντρο ή ένα κτίριο μεγάλου ύψους. Τα μέλη της ομάδας διαχείρισης κρίσεων πρέπει να επικεντρωθούν στην συγκεκριμένη εταιρεία ή οργάνωση, καθώς  σχεδιάζουν και καταρτίζουν την αντίδρασή τους στην κρίση.

Αδυναμία σαφούς προσδιορισμού των αρμοδιοτήτων της ομάδας ή του οργανισμού.

Η αδυναμία παροχής σαφών διαδικασιών και πληροφοριών, σχετικά με τα συγκεκριμένα καθήκοντα, ή τις αρμοδιότητες ενός μεμονωμένου μέλους, σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης  δημιουργεί αναποφασιστικότητα, σύγχυση και αδυναμία εκτέλεσης. Ο προσδιορισμός των ευθυνών και των προσδοκιών είναι μια σημαντική και ζωτικής σημασίας πτυχή της διοίκησης ομάδας και πρέπει να αναθεωρείται τακτικά ώστε να διασφαλίζεται ότι κάθε μέλος της ομάδας γνωρίζει ακριβώς ποιες είναι οι λειτουργίες του και οι ευθύνες του.

Αδυναμία επικοινωνίας με εξωτερικούς φορείς.

Τα μέλη αυτά περιλαμβάνουν υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, όπως νοσοκομεία, αστυνομία και πυροσβεστικό σώμα. Ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να εντοπίσει τους οργανισμούς υποστήριξης και να διαθέσει τα στοιχεία επικοινωνίας ώστε να ειδοποιούνται αμέσως και χωρίς αμφιβολία. Ο προσδιορισμός ενός συγκεκριμένου ατόμου και ενός εφεδρικού ατόμου που θα είναι υπεύθυνος για την επικοινωνία με τα σώματα ασφαλείας  σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης συμβάλλει στη βελτιστοποίηση του χρόνου απόκρισης και της αποτελεσματικότητας.

Η αποτυχία να καταστούν κατανοητές, προσβάσιμες και εφαρμόσιμες οι πληροφορίες κρίσεων.

Κάθε άτομο σε μια ομάδα διαχείρισης κρίσεων θα πρέπει να γνωρίζει με σαφήνεια και ακρίβεια  τα καθήκοντά του και τις ευθύνες του. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας γρήγορος οδηγός αναφοράς σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης πρέπει να είναι άμεσα διαθέσιμος σε όλα τα μέλη της ομάδας, τους διευθυντές των τμημάτων και τους επιβλέποντες. Ακόμη πιο σημαντική είναι η κατάλληλη κατάρτιση για την εφαρμογή σχεδίων έκτακτης ανάγκης ή έκτακτης ανάγκης.

Οι περισσότερες αποτυχίες ή αστοχίες  οι οποίες αναφέρονται παραπάνω, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην κακή επικοινωνία και στον ανεπαρκή σχεδιασμό. Και πάλι, είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι ομάδες διαχείρισης κρίσεων να συναντώνται συχνά και να εξασφαλίζουν ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι γνωρίζουν τι αναμένεται από αυτούς  σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Πρόληψη της σύγχυσης

Η τακτική  επικοινωνία σχετικά με την ετοιμότητα διαχείρισης κρίσεων μπορεί να αποτρέψει τη σύγχυση. Τα ανώτερα στελέχη  και τα διοικητικά συμβούλια πρέπει να συνεδριάζουν σχετικά συχνά με ομάδες διαχείρισης κρίσεων για να συζητήσουν την ετοιμότητα  και για ένα ευρύ φάσμα σεναρίων.

Σχεδιασμός του πλάνου διαχείρισης της κρίσης

 Παρακάτω συνοψίζονται οι διαπιστώσεις των ερευνών του Watkins, σχετικά με την αποτελεσματική διαχείριση των κρίσεων. Τα 10 στοιχεία ενός αποτελεσματικού σχεδίου διαχείρισης της κρίσης Το αποτελεσματικό σχέδιο διαχείρισης της κρίσης περιλαμβάνει τα παρακάτω 10 στοιχεία:

 1. Ένα αντιπροσωπευτικό σύνολο σεναρίων κρίσης. Ένα ευρύ φάσμα ενδεχόμενων αναδυόμενων καταστάσεων είναι απαραίτητο, γιατί ίσως η επιχείρηση θα έρθει αντιμέτωπη με αυτές τις καταστάσεις. Μερικά παραδείγματα που θα μπορούσαν να συμπεριλαμβάνονται στη λίστα είναι: επιδημίες, οικονομική δυσπραγία, πυρκαγιά, τρομοκρατική ενέργεια κ.λπ.

2. Ένα ευέλικτο σύνολο προτύπων αντιμετώπισης. Παρέχει στην επιχείρηση την ευελιξία αντιμετώπισης απρόβλεπτων σεναρίων. Είναι σημαντικό γιατί τα σενάρια συχνά μοιάζουν με τις πραγματικές καταστάσεις. Τα πρότυπα αντιμετώπισης μπορεί να περιλαμβάνουν την επικοινωνία με τα Μ.Μ.Ε, την ανταπόκριση της πυροσβεστικής και της αστυνομίας, την εκκένωση του κτιρίου κ.λπ.

 3. Σύνδεση των σεναρίων με τα πρότυπα αντιμετώπισης. Αυτό είναι το κύριο στοιχείο του πλάνου διαχείρισης, που συνδέει το κάθε σενάριο κρίσης με το αντίστοιχο πρότυπο αντιμετώπισης που θα χρησιμοποιηθεί. 22

 4. Επιλογή της ομάδας διαχείρισης. Ο διευθυντής της επιχείρησης πρέπει να έχει ορίσει τόσο τον αντικαταστάτη του, όσο και την ομάδα διαχείρισης των κρίσεων. Αν δεν γίνει αυτό, ενδεχομένως η επιχείρηση κάτω από συνθήκες πίεσης να δράσει ασυνάρτητα.

5. Έγκαιρη ενεργοποίηση των απαραίτητων διαδικασιών (πρωτόκολλο). Εφαρμόζοντας το πρωτόκολλο, δίδεται έγκαιρα σήμα για την ενεργοποίηση προτύπων για τη διαχείριση της κρίσης. Οι διαδικασίες πρέπει να έχουν οριστεί σαφώς, ώστε με την εμφάνιση της κρίσης να κηρύξουν άμεσα τον οργανισμό σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Αντίστοιχα, με το πέρας της κρίσης δίδεται σήμα για την κανονική λειτουργία του.

6. Ο χώρος της ομάδας διαχείρισης. Αποτελεί «το αρχηγείο» της διαχείρισης της κρίσης. Ουσιαστικά, πρόκειται για την τοποθεσία που στεγάζεται η ομάδα διαχείρισης και από εκεί έρχεται σε επικοινωνία με τα Μ.Μ.Ε. και τους υπόλοιπους ενδιαφερόμενους.

 7. Κατάλληλα, σαφώς ορισμένα κανάλια επικοινωνίας. Η επικοινωνία, είτε εσωτερικά, είτε εξωτερικά του οργανισμού, αποτελεί έναν πολύ σημαντικό συντελεστή.

8. Αποθέματα πόρων. Είναι αναγκαία σε περίπτωση ανάγκης, όπως για παράδειγμα τα αποθέματα νερού, τροφής, φαρμάκων, ενέργειας κ.λπ.

9. Συχνές ασκήσεις προσομοίωσης. Βοηθούν στην αξιολόγηση των σχεδίων στην πράξη. Θα πρέπει να διεξάγονται συχνά, αλλά απροειδοποίητα ώστε να ελέγχεται η ταχύτητα αντίδρασης στα κρίσιμα γεγονότα.

10. Επιστημονικές αξιολογήσεις με το πέρας της κρίσης. Μετά από κάθε κρίση πρέπει να αξιολογείται η αντίδραση της επιχείρησης, ώστε να διαπιστώνονται τα σημεία που χρήζουν βελτίωσης και να εξελίσσονται οι διαδικασίες που βοήθησαν την επιχείρηση. (Watkins, 2001)3

Η διαχείριση κρίσεων σημαίνει  λήψη αποφάσεων, τη διεξαγωγή συνεχιζόμενων συζητήσεων και την ενσωμάτωση όλων των επιπέδων προσωπικού στη διαδικασία. Είναι σημαντικό να υπάρχει  ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης και ιδέες για την αντιμετώπιση ποικίλων καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.

Η Ελλάδα είναι  ένα κράτος  χωρίς κουλτούρα  πρόληψης και ασφάλειας. Δυστυχώς  . Οι αλλεπάλληλες καταστροφές και οι συνέπειες ελπίζω ότι θα μας σοβαρέψουν κάποια στιγμή. Όσο νωρίτερα συμβεί αυτό, τόσο το καλύτερο. Βασιζόμενοι στο μέχρι σήμερα μοντέλο μας, ας ελπίσουμε  στο μεταξύ ότι δεν θα συμβεί κάποια μεγάλη κρίση ή «ζημιά».

* Eργασθηκε στον χρηματοπιστωτικό τομέα σε ελληνικές και πολυεθνικές επιχειρήσεις, σε υψηλές θέσεις ευθύνης. Yπηρέτησε ως  πολιτικό στέλεχος στο Υπουργείο  Οικονομικών, με τομέα ευθύνης τον φορολογικό και τελωνειακό μηχανισμό. Κατά την διάρκεια της θητείας του εκπαιδεύτηκε σε θέματα οικονομικού και οργανωμένου εγκλήματος στο US DEPARTMENT OF TREASURY, στο IRS CRIMINAL INVESTIGATION καθώς και σε τελωνειακά θέματα και δράσεις κατά του λαθρεμπορίου, καθώς και στην Ιταλική οικονομική αστυνομία, GUARDIA di FINANZA. Κείμενά του δημοσιεύονται σε ελληνικές εφημερίδες και περιοδικά, ενώ αναλύσεις του έχουν παρουσιασθεί σε διεθνούς κύρους έντυπα στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Σήμερα είναι εκτελεστικός Αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Οικονομικών Διευθυντών . (www.giannisstathis.blogspot.com)

Βιβλιογραφία

1.http://www.crisismanagement.gr

2.https://repository.kallipos.gr/bitstream/11419/6411/1/02_chapter_10.pdf

3.http://www.teiath.gr/userfiles/laloumis/krisi.pdf

4.The Biggest Mistakes in Crisis Communications  By Jonathan Bernstein

5.Crisis Management for Managers and Executives . Robert Heath

6.Διαχείριση Κρίσεων (Crisis Management): Η περίπτωση της BP

7.Διαχείριση κρίσεων Συγγραφείς: Richard Luecke, Larry Barton Σειρά: Harvard Business Essentials: Μάνατζμεντ & Στρατηγική Επιχειρήσεων

read more

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ . Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΕΡΝΑΙΑ ΥΔΡΑ. ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ. ΛΟΓΟΙ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ.

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ . Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΕΡΝΑΙΑ ΥΔΡΑ.   
                                                                                         
ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ  ΜΕ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ. ΛΟΓΟΙ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ  ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ.

Του Γιάννη Στάθη *

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το οργανωμένο έγκλημα αποτελεί ένα πολυσύνθετο εγκληματικό φαινόμενο, το οποίο μεταλλάσσεται διαρκώς  και προσαρμόζεται  στις   ευκαιρίες για κέρδος οι οποίες  παρουσιάζονται, αλλά και στις ευρύτερες κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις. Οι τεράστιοι οικονομικοί  πόροι τους οποίους  διαθέτει ,μεταφράζονται και σε δυνατότητα πρόσβασης και χρήσης ιδιαίτερα εξελιγμένων, τεχνολογικά, μέσων για την επίτευξη των εγκληματικών στόχων του, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται σαν να βρίσκεται συνεχώς «ένα βήμα μπροστά» από τις όποιες προσπάθειες κατασταλτικής αντιμετώπισής του.1  Έτσι, η όποια επιχειρησιακή  επιτυχία των διωκτικών αρχών, εναντίον συγκεκριμένων εγκληματικών οργανώσεων φαντάζει σχεδόν μάταιη, καθώς, άμεσα, άλλες εγκληματικές οργανώσεις εμφανίζονται για να καλύψουν το κενό το οποίο  δημιουργήθηκε.1

Η βιβλιογραφία σχετικά με το οργανωμένο έγκλημα σε όγκο και πληροφορίες είναι δίχως αμφιβολία τεράστια , με δεδομένο ότι η διερεύνηση της φύσης, του τρόπου δράσης, αλλά και της αντιμετώπισής του προκαλεί παγκόσμιο ενδιαφέρον. H συγκεκριμένη εργασία αποτελεί μια προσπάθεια να προσεγγισθούν δυο πτυχές του θέματος: Η σχέση του οργανωμένου οικονομικού εγκλήματος με την νόμιμη οικονομία και δεύτερον  οι λόγοι για τους οποίους το κράτος διαχρονικά αποτυγχάνει στην αποτελεσματική και ριζική αντιμετώπιση του φαινομένου. Στο τέλος της εργασίας παρατίθενται μια σειρά συμπερασμάτων και προτάσεων  σε σχέση με την αντιμετώπιση του φαινομένου.

Η συγκεκριμένη εργασία αποτελεί τμήμα μιας συνολικότερης ερευνάς σε σχέση με το οικονομικό έγκλημα .Προσπάθεια ιδιαιτέρως δύσκολη , ιδιαίτερα αν λάβει κανείς  υπόψη τη διαρκώς μεταλλασσόμενη φύση τόσο του οργανωμένου εγκλήματος όσο και του οικονομικού εγκλήματος. Η μεθοδολογία που ακολουθηθηκε για την σύνταξη της  εργασίας ,περιλαμβάνει την αξιοποίηση πηγών από σχετικά επιστημονικά βιβλία, αρθρογραφία ελληνική και ξενόγλωσση, αναφορές και μελέτες από διεθνείς οργανισμούς  και διεθνή ερευνητικά ινστιτούτα καθώς και  ακαδημαϊκές μελέτες .

1.TO ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ,ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΘΕΣΜΟΥΣ.

Το Οργανωμένο Έγκλημα ως πρόβλημα αποτελεί μια μεγάλη πρόκληση για όλα τα κράτη και τις κυβερνήσεις παγκοσμίως. Δεν είναι μόνο μια απειλή που υπονομεύει την προσωπική και δημόσια  ασφάλεια  αλλά  έχει  σοβαρές  επιπτώσεις  σε  κοινωνικό,  πολιτικό,  οικονομικό, περιβαλλοντικό επίπεδο, εμποδίζοντας την περαιτέρω ανάπτυξη και πρόοδο των κοινωνιών Οι  επιπτώσεις  του  Οργανωμένου  Εγκλήματος  στην  κοινωνία  υπολογίζονται  σε  σχέση  με  τη βλάβη  που  επιφέρουν  πολλές  εμφανίσεις  μιας  εγκληματικής  δραστηριότητας  ή  από  την συνολική επίπτωση που επιφέρουν πολλές εγκληματικές δραστηριότητες. Η σοβαρότητα τους καθορίζεται,  εν  μέρει,  από  τη  συχνότητα  κάθε  εγκληματικού  φαινόμενου  και  από  το  είδος των επιπτώσεων.  (Α.Ε.Α./Κ.Α./Δ.Δ.Α./ΚΕ.ΣΥ.ΔΕ.Π. ‐ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΤΟΥΣ 2011)

Με  βάση  τα  παραπάνω,  προκαλούνται  βλάβες  στην  φυσική  –  ψυχική  ‐  δημόσια  υγεία, οικονομικές  ζημιές  με  απώλεια  χρημάτων  ή  περιουσιών,  καταστροφές  του  φυσικού περιβάλλοντος  ή  υποδομών,  βλάβες  ή  απειλές  της  κοινωνικής  συνοχής,  διαταραχές  των κοινωνικοοικονομικών  σχέσεων,  κ.ά.  Θύματα  από  την  οργανωμένη  εγκληματική δραστηριότητα  μπορεί  να  είναι  είτε  φυσικά  είτε  νομικά  πρόσωπα  (εταιρείες,  ινστιτούτα, οργανισμοί, κρατικές υπηρεσίες) καθώς και οι ίδιες οι κοινωνίες. 

Οι  περισσότερες  από  τις  δραστηριότητες  του  Οργανωμένου  Εγκλήματος  π.χ.  η  διακίνηση ναρκωτικών  ή  το  εμπόριο  ανθρώπων,  έχουν  διεθνή  διάσταση,  επηρεάζοντας  περισσότερες από μία χώρες. Τα τελευταία χρόνια η πολυπλοκότητα αυτών των δραστηριοτήτων μεγαλώνει και εξελίσσεται καθώς νέες ευκαιρίες για δράση εμφανίζονται στις ομάδες που εμπλέκονται σε  αυτές.  Η  εμφάνιση  αυτών  των  ευκαιριών  υποβοηθείται  αφενός  από  την  οικονομική ανάπτυξη  των  κοινωνιών,  αφετέρου  από  την  εκμετάλλευση  υφιστάμενων  αδυναμιών  που σχετίζονται με τη λειτουργία τους. 

Το Οργανωμένο Έγκλημα ανακαλύπτει σήμερα νέες διαδρομές και εφαρμόζει νέες μεθόδους για  την  επίτευξη  των  σκοπών  των  ομάδων  που  δραστηριοποιούνται  σε  αυτό.  Συνεπώς,  οι οργανωμένες  εγκληματικές  δράσεις  είναι  πιο  ευέλικτες  και  δυναμικές  από  ποτέ  με αποτέλεσμα να καθίσταται δύσκολη η διερεύνηση της λειτουργίας τους, λαμβάνοντας υπόψη και το γεγονός ότι είναι συγκαλυμμένες, ώστε να μην αποκαλύπτονται.  Από  τα  παραπάνω  χαρακτηριστικά  του  Οργανωμένου  Εγκλήματος  γίνεται  αντιληπτό  ότι  η κατανόηση του εύρους και της επίδρασης του σε μια κοινωνία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για  το  σχεδιασμό  και  την  εφαρμογή  αποτελεσματικών  στρατηγικών  αντιμετώπισής  του.

Τα τελευταία χρόνια  παρατηρείται ραγδαία εξάπλωση του οργανωμένου εγκλήματος σε  διεθνές και εγχώριο επίπεδο. Το οργανωμένο έγκλημα αναπτύσσεται μέσα από δίκτυα διεθνούς εμβέλειας, η δράση των οποίων επιφέρει τεράστια παράνομα έσοδα, παρουσιάζει μεγάλη ευελιξία και προσαρμοστικότητα στις συνεχώς μεταβαλλόμενες καταστάσεις, στη δυναμική της αγοράς και στις τεχνολογικές εξελίξεις. Στην ποιοτική και ποσοτική αναβάθμιση του οργανωμένου εγκλήματος συνετέλεσε κυρίως η ανάπτυξη των παγκοσμιοποιημένων αγορών (διεθνοποίηση οικονομιών, κατάργηση ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων κλπ.).1

Η τεχνολογία  προφανώς θα συνεχίσει να εξαπλώνεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς . Τα οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα θα μπορούν να εκμεταλλεύονται αυτές τις   νέες τεχνολογίες πιο γρήγορα από τις κυβερνήσεις ,οι οποίες  έχουν  να αντιμετωπίσουν τους σφιχτούς προϋπολογισμούς, την γιγάντια  γραφειοκρατία, τον ασφυκτικό έλεγχο των μέσων ενημέρωσης και  φυσικά το εκλογικό κόστος. Το διεθνές εμπόριο θα συνεχίσει να αυξάνεται, παρέχοντας περισσότερη κάλυψη για την επέκταση του παράνομου εμπορίου. Η διεθνής μετανάστευση θα αυξηθεί, επίσης, με το ίδιο αποτέλεσμα, προσφέροντας στα οργανωμένο έγκλημα  μια αυξανόμενη προσφορά νεοσύλλεκτων και θυμάτων .

Η εξάπλωση της δημοκρατίας δυστυχώς  μπορεί επίσης να συμβάλει σε εγκληματικές συμπράξεις, οι οποίες μπορούν να χειραγωγούν και να εκμεταλλεύονται  αδύναμους δημόσιους θεσμούς διαφθείροντας  αστυνομικούς η δελεάζοντας  πολιτικούς με οικονομικές  προσφορές  για τις όλο και πιο δαπανηρές προεκλογικές τους εκστρατείες. Ακόμη και η εξάπλωση του διεθνούς δικαίου - με το αυξανόμενο δίκτυο εμπάργκο, κυρώσεων και συμβάσεων θα προσφέρει στο οργανωμένο  νέες ευκαιρίες για την παροχή απαγορευμένων αγαθών σε εκείνους που βρίσκονται σε λάθος πλευρά της διεθνούς κοινότητας.

2.ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΓΚΛΗΜΑ , ΟΡΙΣΜΟΙ

Θα προσπαθήσουμε αξιοποιώντας  ακαδημαϊκές προσεγγίσεις να αποτυπώσουμε  τις ερμηνείες του οργανωμένου εγκλήματος και του οικονομικού εγκλήματος.

2.1.Τι είναι το οργανωμένο έγκλημα .

Η δομή και κατ’ επέκταση η δράση των εγκληματικών οργανώσεων χαρακτηρίζεται από μια σειρά από στοιχεία που αποτελούν και τις ειδοποιούς διαφορές τους σε σχέση με άλλες μορφές ενώσεων προσώπων  Κλαζομενές από το ποινικό δίκαιο, όπως η ένωση προσώπων (374Α Π.Κ.), η συμμορία του άρθρου 187 Παρ.1 Π.Κ.), η συνωμοσία (135 ΠΑΡ.4 Π.Κ, η κατάρτιση ένοπλης ομάδας (195 Π.Κ.). Ως τέτοια χαρακτηριστικά-ειδοποιοί διαφορές των εγκληματικών οργανώσεων σε σχέση με τις υπόλοιπες ενώσεις προσώπων του ποινικού κώδικα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν η υποδομή καθώς και η ιεραρχική δομή. Παράλληλα, οι εγκληματικές οργανώσεις έχουν τη δική τους εφοδιαστική αλυσίδα (logistics) 3. Δημιουργείται συνεπώς γύρω από τις εγκληματικές οργανώσεις και τις κάθε είδους παράνομες δραστηριότητες τις οποίες υπηρετούν μια ολόκληρη «μαύρη αγορά» η οποία χαρακτηρίζεται από μια σειρά από κανόνες που ισχύουν και στη νόμιμη αγορά. Αν κάτι λοιπόν πρέπει να εξαχθεί ως συμπέρασμα για τις εγκληματικές οργανώσεις είναι η λογική που έχει η δομή και η δράση τους. Η λογική  αυτή καθιστά πιο σύνθετη την οριοθέτηση του οργανωμένου εγκλήματος καθώς και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των εγκληματικών οργανώσεων από την πολιτεία, τόσο μέσω της ποινικοποίησης τους όσο και μέσω της θέσπισης ανακριτικών πράξεων ικανών να τις εξαρθρώσουν, οδηγώντας ενώπιον της δικαιοσύνης τα μέλη τους.

                H λογική της δράσης και της ιεραρχικής δομής των εγκληματικών οργανώσεων έχει ως τελικό σκοπό τη μέσω της προώθησης των κάθε λογής παρανόμων δραστηριοτήτων τους επίτευξη κέρδους. Όπως έχει παρατηρηθεί , ενώ οι τρομοκρατικές οργανώσεις έχουν και μια ιδεολογική ατζέντα, το οργανωμένο έγκλημα έχει μόνο ένα σκοπό, την επίτευξη κέρδους. (“to make money”). Με σκοπό λοιπόν να προστατεύσουν τόσο τη νόμιμη όσο και την παράνομη δραστηριότητά τους, οι εγκληματικές οργανώσεις δεν διστάζουν να εισχωρήσουν στα πολιτικά, οικονομικά και αστυνομικά δίκτυα της κάθε χώρας. Το γεγονός ότι αυτές οι υποθέσεις είναι εξαιρετικά δύσκολο να ερευνηθούν και να αποκαλυφθούν εξαιτίας της μυστικής τους υφής, δεν αναιρεί την αλήθεια της ύπαρξής τους. Δεν είναι τυχαίο δε ότι το οργανωμένο έγκλημα δρα προνομιακά σε καταστάσεις πολιτικής αναταραχής, οικονομικού χάους ή κοινωνικών αδιεξόδων. Χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αποτελούν η Σικελία  μετά την ένωση της Ιταλίας αλλά και μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, οι πρώην σοβιετικές χώρες καθώς και οι χώρες της Λατινικής Αμερικής . H είσοδος των υποκειμένων του οργανωμένου εγκλήματος στην πολιτική σφαίρα είναι βασισμένη στον εκφοβισμό, τις πελατειακές σχέσεις αλλά και στη διαφθορά. Η κατάρρευση των πολιτικών και συνταγματικών θεσμών συσχετίζεται λοιπόν άμεσα με την άνοδο του οργανωμένου εγκλήματος.4

Ειδικότερα, για τους σκοπούς της εργασίας , υιοθετήθηκε  ο  ορισμός  της  INTERPOL  σύμφωνα  με  τον  οποίο  ως  Οργανωμένο  ‘Έγκλημα ορίζεται  «κάθε  επιχείρηση  ή  ομάδα  ατόμων  που  εμπλέκεται  σε  διαρκή  παράνομη δραστηριότητα, η οποία έχει ως πρωταρχικό σκοπό την απόκτηση κερδών ανεξάρτητα από τα εθνικά σύνορα». 

Τα  ιδιαίτερα  χαρακτηριστικά  της  έννοιας  του  Οργανωμένου  Εγκλήματος  καθορίζονται  στο άρθρο  2  της  Σύμβασης  των  Η.Ε.  κατά  του  Διεθνικού  Οργανωμένου  Εγκλήματος  (Παλέρμο 2000)  και  έχουν  υιοθετηθεί  και  από  την  ελληνική  νομοθεσία  (Ν. 2928/2001).  Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι

- Η συγκρότηση ή ένταξη σε δομημένη ομάδα

 -Η συμμετοχή στην ομάδα τριών ή περισσοτέρων προσώπων

 -Η ομάδα να έχει διάρκεια δράσης

 -Επιδίωξη  της  ομάδας  να  αποτελεί  η  τέλεση  περισσοτέρων  του  ενός  από  τα κακουργήματα  που  προβλέπονται  σε  άρθρα  του  Π.Κ.  και  των  Ειδικών  Ποινικών Νόμων

Για  την  μελέτη  των  οργανωμένων  εγκληματικών  ομάδων   χρησιμοποιούνται  διεθνώς δείκτες  σε  αντίστοιχες  εργασίες  και μελέτες. Οι δείκτες αυτοί είναι :

 Η γεωγραφική έκταση της δράσης των ομάδων

 Η χρήση νόμιμων δομών για την κάλυψη ή νομιμοποίηση των δραστηριοτήτων τους

 Η άσκηση επιρροής και η διαφθορά σε τομείς της δημόσιας ζωής

 Η χρήση βίας ή άλλων μορφών εκφοβισμού

 Η  χρήση  εξειδικευμένων  μεθόδων  για  την  παρεμπόδιση  των  αρχών  επιβολής  του νόμου

 Η  συνεργασία  με  άλλες  εγκληματικές  ομάδες  και  άτομα  με  ειδικές  γνώσεις  και δεξιότητες

2.2.Τι είναι το οργανωμένο οικονομικό έγκλημα

Το οικονομικό έγκλημα ορίζεται ως εκείνη τη μορφή εγκλήματος που αναφέρεται στην ιδιοκτησία και εμπεριέχει την παράνομη μεταβίβαση της ιδιοκτησίας της περιουσίας που ανήκει σε ένα φυσικό πρόσωπο σε ένα άλλο, για προσωπική χρήση και ίδιον όφελος. Τα οικονομικά εγκλήματα έχουν να κάνουν με την απάτη (π.χ. απάτες τραπεζικών επιταγών, πιστωτικών καρτών, δανείων, συμβάσεων, ιατρικές απάτες, εταιρικές, ασφαλιστικές, τραπεζικές, απάτες πληρωμών, αγορών, περίθαλψης), την κλοπή, την φοροδιαφυγή, τη φοροκλοπή, τη φοροαποφυγή, τη εισφοροδιαφυγή, την εξαπάτηση, τη δωροδοκία, δωροδοκία, τη δωροδοκία, τη δωροληψία, την υπεξαίρεση, την κατάχρηση, την κατάχρηση εμπιστευτικών πληροφοριών (insider trading), την κλοπή ταυτότητας και γενικά προσωπικών στοιχείων, το ξέπλυμα χρήματος, την πλαστογραφία, την εικονικότητα και πλαστότητα, την λαθρεμπορία, την παραποίηση, την παραχάραξη και την απομίμηση χρημάτων και καταναλωτικών αγαθών.

Τα οικονομικά εγκλήματα μπορεί να συμπεριλαμβάνουν και επιπρόσθετα ποινικά αδικήματα, όπως είναι το ηλεκτρονικό έγκλημα, η εξαπάτηση των ηλικιωμένων, η διάρρηξη, η ένοπλη ληστεία και γενικά το βίαιο έγκλημα, όπως η ληστεία και ο φόνος. Τα οικονομικά εγκλήματα εκτελούνται από φυσικά πρόσωπα, μη φυσικά πρόσωπα (εταιρείες), αλλά και οργανωμένες εγκληματικές ομάδες (μαφία). Τα θύματα μπορεί να είναι άτομα, επιχειρήσεις, οργανισμοί, το κράτος και η οικονομία στο σύνολό της.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΕΕ) αναφέρει ότι με τον όρο «οργανωμένο οικονομικό έγκλημα» νοούνται όλες οι δραστηριότητες οργανωμένων εγκληματικών ομάδων οι οποίες κάνουν κατάχρηση χρηματοοικονομικών συστημάτων ή συστημάτων πληρωμών με σκοπό την αποκόμιση οικονομικού οφέλους. Παρόλο που είναι αντικείμενο ενδιαφέροντος, ελέγχου, δίωξης και έρευνας σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ιδιαιτερότητές του σε σχέση με το κοινό ποινικό έγκλημα το καθιστούν δύσκολα αντιμετωπίσιμο. Το οικονομικό έγκλημα έχει πολλές εκφάνσεις, «κινείται» άυλα – μέσα από οικονομικές, χρηματιστηριακές, τραπεζικές και λοιπές συναλλαγές, ενδύεται με νομιμοφανή «μανδύα», μπορεί να εμπλέκει κρατικούς υπαλλήλους, διωκτικά όργανα, δικαστικούς, πολιτικούς – με αποτέλεσμα να εμφανίζονται ελλείμματα στην πολιτική βούληση και δράση. Για την αντιμετώπισή του απαιτείται εξειδίκευση και διαρκή κατάρτιση των διωκτικών και ελεγκτικών οργάνων, καθώς αναπτύσσονται νέες μορφές και νέες μέθοδοι και σε αρκετές περιπτώσεις η ζημία από τη διάπραξη του εγκλήματος διαχέεται ή δεν είναι ξεκάθαρη. Γενικά φαίνεται ότι σε όλες τις διαφορετικές του εκφάνσεις, παρουσιάζει κοινά στοιχεία και χαρακτηριστικά τα οποία επιγραμματικά παρουσιάζονται παρακάτω.

1) Τα οικονομικά εγκλήματα, επειδή εκτελούνται «κύρια» στην ιδιωτική σφαίρα είναι σχετικά αόρατα, καθώς οι δράστες είναι νόμιμα και αιτιολογημένα παρόντες στη σκηνή του εγκλήματος.

2) Τα οικονομικά εγκλήματα, επειδή εκτελούνται συνήθως κατά την διάρκεια των νόμιμων επιχειρηματικών και επαγγελματικών δραστηριοτήτων, αποτελούν μια ουσιαστική και ολοκληρωτική κατάχρηση της εμπιστοσύνης των εργαζομένων μερών, π.χ. των εργαζομένων, πελατών, συνεργατών, προμηθευτών.

3) Οι οικονομικοί εγκληματίες μπορεί να είναι άτομα που έχουν γνώσεις, εξειδικεύσεις, πρόσβαση σε εσωτερικά δίκτυα πληροφοριών, γνώση και χρήση πληροφοριών και μέσων. Αυτό κάνει τα εγκλήματα περισσότερο περίπλοκα και την αποκάλυψή τους ακόμα πιο δύσκολη υπόθεση.

4) Τα οικονομικά εγκλήματα συχνά βρίσκουν πρόσφορο έδαφος ανάπτυξης, όχι μόνο λόγο των ελλειμμάτων πληροφόρησης και ελέγχου, αλλά και της ανυπαρξίας ουσιαστικής λογοδοσίας ή της διασποράς της ευθύνης και των αρμοδιοτήτων μέσα στις επιχειρήσεις και οργανισμούς.2

2.3.Διάκριση μεταξύ οργανωμένου και οικονομικού εγκλήματος 1

Οι διαστάσεις που τείνει να προσλάβει το οικονομικό έγκλημα, σήμερα, φαίνονται να είναι εκρηκτικές. Εμφανίζεται με περίτεχνες μορφές και τρόπους, ιδιαίτερα δύσκολα  ανιχνεύσιμους, οι οποίοι θα ήταν αδιανόητοι στο παρελθόν. Το ίδιο το «χρήμα», εξάλλου, έχει πλέον αποκτήσει διφυή χαρακτήρα, καθώς αφενός, εξακολουθεί να αποτελεί καθαυτό αυτοτελή σκοπό και αφετέρου, μετεξελίσσεται σε όργανο για την περαιτέρω ανάπτυξη της εγκληματικής δραστηριότητας, μέσω της αποσταθεροποίησης και της διαφθοράς της πολιτικής ζωής και της εισροής παρανόμων κεφαλαίων στο χώρο των νόμιμων οικονομικών συναλλαγών. Ταυτόχρονα, και στην περίπτωση του οικονομικού εγκλήματος δεν υπάρχει ένας κοινά αποδεκτός ορισμός, ενώ μια σειρά πολιτικών, οικονομικών και τεχνολογικών εξελίξεων, όπως το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η παγκοσμιοποίηση και η επανάσταση των επικοινωνιών και της πληροφορικής, έχει δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες τόσο για την μετεξέλιξη των δύο υπό σύγκριση εγκληματικών φαινομένων, όσο και για την ανάπτυξη μεταξύ τους διαφόρων επιπέδων και μορφών συνεργασίας. Απαραίτητη για την κατανόηση του οργανωμένου εγκλήματος, εξάλλου, είναι και η αναφορά τόσο στους τρόπους που κατεξοχήν επιλέγονται από τις εγκληματικές οργανώσεις για την στρατολόγηση μελών, τη διατήρηση πειθαρχίας στο εσωτερικό τους, την αποφυγή των διωκτικών μηχανισμών και την πραγματοποίηση κερδών. Ειδικά ο τρόπος με τον οποίο οι εγκληματικές οργανώσεις καταφέρνουν να πραγματοποιήσουν κέρδη απαιτεί λίγη περισσότερη εμβάθυνση, ακριβώς γιατί το οικονομικό όφελος αποτελεί τον κύριο στόχο του οργανωμένου εγκλήματος, με αναφορά σε τρία συγκεκριμένα παραδείγματα, την εμπορία ναρκωτικών, που ίσως είναι η πιο σοβαρή και προσοδοφόρα δραστηριότητα του οργανωμένου εγκλήματος, την παροχή «προστασίας», που αποτελεί την πλέον παραδοσιακή μορφή οργανωμένης εγκληματικής δραστηριότητας και η οποία, αν και έχει ταυτιστεί με την Mafia, εντούτοις τελείται ακόμη και σήμερα από την πλειοψηφία των εγκληματικών  οργανώσεων και το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, που είναι ο κοινός παρονομαστής και ο απαραίτητος όρος επιβίωσης κάθε εγκληματικής οργάνωσης.1

3.ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΚΑΙ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

Tο οικονομικό μας σύστημα βασίζεται εν πολλοίς στην  αρχή της  ανταλλαγής αγαθών και υπηρεσιών, δηλαδή  «πράγματα» και υπηρεσίες, έναντι ενός συγκεκριμένου ποσού. Είναι ακριβώς το σύστημα ελεύθερης (ή σχεδόν) ανταλλαγής. Τι μπορεί να ανταλλάσσεται και ποια είναι η καταλληλότερη τιμή για την πληρωμή ορίζεται με βάση δύο ρυθμιστικά συστήματα: ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης, αφενός, που εφαρμόζεται αδιακρίτως σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, και αφετέρου το νομικό καθεστώς της χώρας στην οποία πραγματοποιούνται οι συναλλαγές . Αν υπάρχει ένας αγοραστής ο οποίος  είναι διατεθειμένος να πληρώσει το κατάλληλο τίμημα, κάθε αγαθό ή υπηρεσία μπορεί να πωληθεί , χωρίς κανέναν περιορισμό .Δυστυχώς ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης δεν κάνει διάκριση μεταξύ κοκαΐνης και σπαγγέτι, ούτε μεταξύ ανθρώπων και άνθρακα.

Ένα βασικό ερώτημα το οποίο τίθεται είναι εάν μπορεί να γίνει διαχωρισμός μεταξύ του υγειούς και του αρρώστου κομματιού της  οικονομίας και μια ερώτηση ακόμη πιο δύσκολη είναι εάν τελικά είναι επιθυμητή υπό ένα συγκεκριμένο πρίσμα. Δυστυχώς η απάντηση μοιάζει να είναι αρνητική και στα δυο ερωτήματα . Η παράνομη οικονομική δραστηριότητα σε όλες τις μορφές της παράγει έσοδα, τα οποία επιστρέφουν στην νόμιμη οικονομία, παρόλο που προέρχονται από μαύρη εργασία, φοροδιαφυγή και εγκληματική δραστηριότητα.

Μια οικογένεια χρησιμοποιεί τα αφανή εισοδήματα από τις παραπάνω πήγες για να χρηματοδοτήσει τις καθημερινές της ανάγκες(καύσιμα ,ρουχισμό, διατροφή, υγεία κλπ.) και αυτές οι συναλλαγές, απολύτως νόμιμες, συνεισφέρουν στην αύξηση του ΑΕΠ. Συνεπώς το ΑΕΠ αυξάνει και με την ύπαρξη της υπόγειας ή παράνομης  οικονομίας.

Οι ροές των χρήματων που προκαλεί η παράνομη δραστηριότητα ακολουθούν διαδρομές διαφορετικές ανάλογα με το πώς χρησιμοποιούνται. Τα ποσά που επενδύονται στην βασική παράνομη δραστηριότητα (απατή έγκλημα φοροδιαφυγή) προκαλούν ένα νέο κύμα παράνομης δραστηριότητας τα κέρδη της οποίας επανεισέρχονται στην νόμιμη οικονομία με το παραπάνω μοντέλο. Ένα σημαντικό ποσό χρημάτων  το οποίο εισέρχεται στο τραπεζικό σύστημα μέσω καταθέσεων ( μορφή ξεπλύματος χρήματος) έμμεσα το ενισχύει ενώ όσα κεφάλαια επενδύονται σε νόμιμες δραστηριότητες συνεισφέρουν στην αύξηση του ΑΕΠ.

Πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι δε δύναται να το δούμε ξεχωριστά από το βασικό του και αναπόσπαστο κομμάτι του, που είναι η ίδια η «παράνομη» οικονομία που δημιουργεί, η οποία «συμβιώνει» στο ίδιο κοινωνικό πλαίσιο, παράλληλα και ταυτόχρονα με τη νόμιμη. Η παράλληλη αυτή οικονομία αναπροσαρμόζεται στους κανόνες τις αγοράς, μεταβάλλεται βάσει των οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών. Τα ίδια τα άτομα της κοινωνίας μετατρέπονται σε καταναλωτές και συμμετέχουν με την ιδιότητα αυτή, συναινούν στη διαμόρφωση αυτής της παράλληλης οικονομίας. Με αυτό τον τρόπο, οι εγκληματικές οργανώσεις κερδίζουν την ανοχή της κοινωνίας, εισχωρώντας βαθύτερα στον ιστό της. Μία ανοχή που δημιουργείται λόγω των ωφελημάτων που προσφέρουν οι εγκληματικές επιχειρήσεις, μέσω της προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών υψηλής ζήτησης σε …χαμηλότερες τιμές συγκριτικά με το νόμιμο εμπόριο (παραποιημένα προϊόντα, λαθραία τσιγάρα) και μέσω της δημιουργίας πληθώρας θέσεων ‘απασχόλησης’ ανειδίκευτων ατόμων που ενδεχομένως να μην είχαν καμία άλλη δυνατότητα απορρόφησης στο νόμιμο «εργατικό δυναμικό» κοινωνιών με υψηλούς δείκτες φτώχιας και ανεργίας.

Συνεπώς δεν υπάρχει ένα σύστημα μέσα στο σύστημα αλλά ένα μεγάλο σύστημα στο οποίο αναμειγνύονται το ένα με το άλλο σε βαθμό που δεν είναι πλέον ευδιάκριτα.

Οι οργανωμένες εγκληματικές δραστηριότητες θα μπορούσαν να περιγράφουν ως επιχειρηματικές δραστηριότητες. Οι λόγοι  για τους οποίους αποτυγχάνουμε να κατανοήσουμε τι είναι το οργανωμένο έγκλημα, είναι ότι το τοποθετούμε σε διαφορετικό πλαίσιο από αυτό της κανονικής – νόμιμης επιχείρησης . Η οργανωμένη εγκληματική δραστηριότητα είναι  αποτέλεσμα των δυνάμεων που διέπουν την αγορά. Το οργανωμένο έγκλημα, ως επιχείρηση και κοινωνικό φαινόμενο, ακολουθεί τις αλλαγές της οικονομίας και της αγοράς εργασίας. Η εξάπλωσή του προϋποθέτει κατά κανόνα διασυνδέσεις, εξυπηρετήσεις, συνδιαλλαγές μέσα στον κρατικό μηχανισμό, και σχέσεις με τις τοπικές κοινωνίες και πολιτικούς παράγοντες.6

Στο πλαίσιο των νόμιμων οικονομικών δραστηριοτήτων, τα μέσα επίτευξης του σκοπού (δηλ. προσπορισμός οικονομικού οφέλους), δεν κρίνονται επαρκή και προσβάσιμα για όλα τα άτομα. Στις αγορές που δημιουργεί το οργανωμένο έγκλημα, τα μέσα επίτευξης του σκοπού φαίνεται να είναι περισσότερα και σε αρκετές περιπτώσεις ευκολότερα. Το οργανωμένο έγκλημα παρουσιάζεται σαν καινοτομία, ως ο τρόπος για αποκόμιση κέρδους και ισχύος και αντανακλά τις ευκαιρίες για την πραγμάτωση αυτών. Τα άτομα που περισσεύουν από τη νόμιμη οικονομία και από την αγορά εργασίας, απορροφούνται πιο εύκολα από την οικονομία των αγορών του οργανωμένου εγκλήματος (κοινωνικά αποκλεισμένα άτομα, παράνομοι μετανάστες συνθέτουν πολλές φορές το «προσωπικό» των εγκληματικών δικτύων, ειδικά εκείνα που απαρτίζονται τα κατώτερα μορφώματα των εγκληματικών οργανώσεων, δηλ. τα αναλώσιμα τμήματα του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς εκεί χρησιμοποιούνται / επιστρατεύονται άνθρωποι που προέρχονται από τα χαμηλά και περιθωριοποιημένα στρώματα). Το πλεονάζον εργατικό δυναμικό απορροφάτε στις θέσεις εργασίας που συνεχώς δημιουργεί η οικονομία του οργανωμένου εγκλήματος.

Από τα παραπάνω προκύπτει μια σαφής σύνδεση της οικονομικής κρίσης και γενικά των εκάστοτε οικονομικών συνθηκών και του τρόπου που διαρθρώνονται και λειτουργούν οι παράνομες αγορές. Η προσέγγιση ότι οι οργανωμένες εγκληματικές δραστηριότητες είναι πρωτίστως επιχειρηματικές δραστηριότητες και επηρεάζονται από το υφιστάμενο οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνουν χώρα εξηγεί τις εν λόγω μεταβολές. Το οργανωμένο έγκλημα, ως επιχείρηση και κοινωνικό φαινόμενο είναι παράγωγο των δυνάμεων που διέπουν την οικονομία και την αγορά εργασίας.

4.ΛΟΓΟΙ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ

Ας προσπαθήσουμε να κωδικοποιήσουμε μερικούς από τους  λόγους για τους οποίους το κράτος έχει αποτύχει και μάλλον θα αποτυγχάνει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά και οριστικά  το οργανωμένο οικονομικό έγκλημα.

4.1.Το οργανωμένο έγκλημα δεν περιορίζεται από τα θεσμικά  γεωγραφικά σύνορα

                Το οργανωμένο έγκλημα δεν γνωρίζει σύνορα  και βρίσκεται σχεδόν σε κάθε χώρα.  Το πεδίο δράσης του είναι η παγκόσμια οικονομία και ο χαρακτήρας του πολυεθνικός. Πολλές κυβερνήσεις αγωνίστηκαν ενάντια στο οργανωμένο έγκλημα και κατάφεραν να μειώσουν δραστικά την εγκληματική επιρροή στις χώρες τους, αλλά ποτέ δεν την εξάλειψαν εντελώς. Η γεωγραφία επηρεάζει τη συμπεριφορά του οργανωμένου εγκλήματος. Το Ιράν, το Μεξικό και η Μιανμάρ είναι πρωταρχικά παραδείγματα. Εκτός αυτού, άλλοι παράγοντες, όπως η υποδομή μιας χώρας και η δύναμη της κεντρικής κυβέρνησης, παίζουν βασικούς ρόλους στον καθορισμό του βαθμού διάδοσης του οργανωμένου εγκλήματος σε μια δεδομένη χώρα.

4.2.Ο ρόλος των κυβερνήσεων και των υποδομών

Το οργανωμένο έγκλημα και οι κυβερνήσεις έχουν ένα είδος  σχέσης συμβίωσης . Όπως κάθε άλλο οργανωμένο σώμα, το οργανωμένο έγκλημα δεν ευδοκιμεί για πολύ καιρό σε μια αποτυχημένη πολιτεία.( fail state).  Χώρες όπως η Σομαλία ή το Σουδάν, για παράδειγμα, είναι γεμάτες εγκληματικότητα, αλλά σε καταστάσεις όπως αυτές, ο πολέμαρχος* είναι ίσως μια καλύτερη περιγραφή της δομής της εξουσίας. Το οργανωμένο έγκλημα χρειάζεται δρόμους, θαλάσσια λιμάνια, αεροδρόμια, τράπεζες και νόμιμες επιχειρήσεις προκειμένου να ευδοκιμήσει. Πρέπει να υπάρχει ένα βασικό επίπεδο δημόσιας τάξης σε μια περιοχή, ώστε οι εγκληματίες να πληρώνουν τους πελάτες και τα θύματα -Τελικά, το οργανωμένο έγκλημα είναι μια επιχείρηση.

Εάν, για παράδειγμα, ένα κράτος δεν διαθέτει αποτελεσματική αστυνομία, τότε το εμπόδιο εισόδου στην «αγορά» του  οργανωμένου εγκλήματος είναι πολύ χαμηλό. Εάν η υποδομές μιας χώρας δεν λειτουργούν, τότε οι εγκληματίες δεν μπορούν να επικοινωνήσουν, να ταξιδέψουν και να «ξεπλύνουν» τα χρήματά τους. Επιπλέον, οι εγκληματίες θέλουν να απολαύσουν τα κέρδη που επιτυγχάνουν.

Οι εγκληματίες θέλουν να απολαμβάνουν τα ίδια πράγματα που κάνει ουσιαστικά κάθε επιχειρηματίας: υλικά αγαθά, υψηλό επίπεδο  ζωής και διασυνδέσεις με ένα παγκόσμιο δίκτυο. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε μια περιοχή που είναι σχετικά σταθερή και διαθέτει αξιοπρεπή υποδομή, πράγμα που σημαίνει ότι το οργανωμένο έγκλημα απαιτεί μια χώρα με λειτουργική κεντρική κυβέρνηση.

4.3.Δυσκίνητοι κρατικοί γραφειοκρατικοί μηχανισμοί εναντίων ευέλικτων και αδίστακτων εγκληματικών οργανώσεων

Τα εγκληματικά δίκτυα που ασχολούνται με το οικονομικό έγκλημα είναι αφοσιωμένα μόνο προς το σκοπό τους ο οποίος είναι το κέρδος ,  και όχι σε κάποια διοικητική ιεραρχία , θεσμό η  έθνος   . Το ίδιο, ωστόσο, δεν ισχύει για κυβερνητικούς υπαλλήλους - αστυνομικούς, τελωνειακούς υπαλλήλους  και δικαστές - που τους διώκουν . Αυτή η ασυμμετρία είναι ένα τρομακτικό  μειονέκτημα για τις κυβερνήσεις που διεξάγουν αυτές τις μάχες εναντίων του οργανωμένου εγκλήματος.                                 Η εξάπλωση του διεθνούς δικαίου θα προσφέρει στους εγκληματίες νέες ευκαιρίες για την παροχή απαγορευμένων αγαθών σε όσους βρίσκονται στη λάθος πλευρά της διεθνούς κοινότητας. Η μία πλευρά  δηλ., οι εγκληματικές συμμορίες μπορούν να αναζητήσουν καταφύγιο και να επωφεληθούν από τα εθνικά σύνορα, αλλά οι διώκτες της άλλης πλευράς (οι κυβερνήσεις) έχουν λιγότερους πόρους και παρακωλύονται από τις παραδοσιακές έννοιες της κυριαρχίας.

Ο συντονισμός και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κυβερνητικών υπηρεσιών σε διάφορες χώρες έχει βελτιωθεί βεβαίως, ειδικά μετά τις 11 Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, αυτές οι τακτικές απέχουν από αυτό που απαιτείται για την καταπολέμηση  ιδιαίτερα ευέλικτων  οργανώσεων οι οποίες  μπορούν να εκμεταλλευτούν κάθε κενό, ενός εξελισσόμενου αλλά ατελούς σώματος διεθνούς δικαίου και πολυμερών  συνθηκών.

4.4.Αναποτελεσματικές κυβερνητικές πρακτικές  ενάντια στις πανίσχυρες δυνάμεις της αγοράς

                Οι περισσότερες κυβερνητικές γραφειοκρατικές οργανώσεις ,μάχονται για να συντονίσουν  τις ανόμοιες, ασυντόνιστες ενέργειες εκατοντάδων ανεξάρτητων, οργανώσεων οι οποίες δεν ανήκουν σε κανένα κράτος. Οι εγκληματικές ομάδες ωθούνται από τα μεγάλα κέρδη που προκύπτουν από την εκμετάλλευση των διεθνών διαφορών τιμών, από μια μη ικανοποιημένη ζήτηση ή από τα πλεονεκτήματα  χαμηλού κόστους που παράγονται από την απάτη . Αυτές οι άκρως αποκεντρωμένες ομάδες και άτομα δεσμεύονται από ισχυρούς δεσμούς πίστης και κοινού σκοπού και οργανώνονται γύρω από ημιαυτόνομες ομάδες ή "κόμβους" οι οποίες μπορούν να λειτουργούν γρήγορα και με ευελιξία. Οι πιο έγκυροι εμπειρογνώμονες σε αυτούς τους τύπους οργανώσεων , παρατηρούν ότι τα δίκτυα συχνά στερούνται κεντρικής ηγεσίας, εντολής ή έδρας, οπότε «δεν υπάρχει ακριβής καρδιά ή κεφάλι που να μπορεί να στοχευθεί.

Το δίκτυο ως σύνολο (αλλά όχι κατ’ 'ανάγκην κάθε κόμβος) έχει ελάχιστη καθόλου ιεραρχία. Είναι πιθανό να υπάρχουν πολλοί ηγέτες . Έτσι, ο σχεδιασμός της οργάνωσης  μπορεί μερικές φορές να εμφανίζεται ακέφαλος  και άλλοτε πολυκέφαλος , δηλαδή Λερναία  Ύδρα.

5. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ  ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΣΥΝΤΕΛΟΥΝ  ΤΗΝ  ΑΝΑΠΤΥΞΗ  ΤΩΝ  ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΩΝ  ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ  ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΕΑ ‐ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ  7

Σύμφωνα με την έκθεση της Ελληνικής Αστυνομίας (Α.Ε.Α./Κ.Α./Δ.Δ.Α./ΚΕ.ΣΥ.ΔΕ.Π. ‐ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΤΟΥΣ 2011  ) Τη δράση των οργανωμένων εγκληματικών ομάδων στην Ελλάδα επηρεάζουν οι παράγοντες  που  αναφέρθηκαν  ειδικά  για  κάθε  μία  από  αυτές,  στα  προηγούμενα  μέρη  της  παρούσης εργασίας . 

Σε αυτούς ανήκουν παράγοντες που δεν είναι αποκλειστικά εγκληματογόνοι και απαντώνται σε  όλες  τις  εγκληματικές  δραστηριότητες,  οι  οποίοι  υπό  ορισμένες  προϋποθέσεις  γεννούν ευκαιρίες για υψηλό κέρδος και χαμηλό ρίσκο από την οργανωμένη εγκληματική δράση. Οι παράγοντες αυτοί είναι :

• Η  ύπαρξη  παράνομων  αγορών.  Όσο  θα  υπάρχει  ζήτηση  για  τις  υπηρεσίες  που παρέχει  το  Οργανωμένο  Έγκλημα  τόσο  θα  εντείνεται  η  δράση  των  εμπλεκόμενων εγκληματικών ομάδων. Δραστηριότητες όπως η Παράνομη Διακίνηση Μεταναστών, η Διακίνηση  Ναρκωτικών,  το  Εμπόριο  Ανθρώπων  ή  το  Λαθρεμπόριο  Τσιγάρων  θα διαπράττονται  με  την  ίδια  ή  μεγαλύτερη  ένταση  εφόσον  υπάρχει  ζήτηση  για  τις υπηρεσίες και τα προϊόντα που προσφέρουν.

• Η  οικονομική  κρίση.  Ο  περιορισμός  των  νόμιμων  οικονομικών  δραστηριοτήτων  τα τελευταία  χρόνια  στην  Ελλάδα  δημιουργεί  τις  απαραίτητες  προϋποθέσεις  για  ανάπτυξη αντίστοιχων παράνομων που αποφέρουν υψηλά κέρδη. Η οικονομική κρίση δημιουργεί  ευκαιρίες  για  δράση  των  εγκληματικών  ομάδων,  αλλά  και  για στρατολόγηση ατόμων που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα.

• Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας. Η Χώρα μας βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης  αποτελώντας  πύλη  ή  ενδιάμεσο  προορισμό  εισόδου  ή  εξόδου  προϊόντων εγκλήματος  (π.χ.  ναρκωτικά)  ή  ακόμα  και  ανθρώπων  (μετανάστευση, trafficking).Επίσης,  η  γειτνίασή  της  με  χώρες  των  Βαλκανίων  που  εδρεύουν  οργανωμένες εγκληματικές ομάδες (π.χ. Βουλγαρία, Μαυροβούνιο, Αλβανία) την καθιστά ελκυστικό προορισμό για την ανάπτυξη σχετικών παράνομων δραστηριοτήτων από αυτές.

• Το  γεωφυσικό  περιβάλλον  της  Χώρας.  Η  Ελλάδα  έχει  δύσβατα  χερσαία  και εκτεταμένα θαλάσσια σύνορα, τα οποία είναι δύσκολο να ελεγχθούν απόλυτα από τις αρμόδιες  υπηρεσίες.  Το  γεγονός  αυτό  δημιουργεί  κενά  που  εκμεταλλεύονται  οι εγκληματικές ομάδες για να προωθήσουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους.

• Η  ελεύθερη  διακίνηση  αγαθών  και  προσώπων.  Η  ένταξη  της  Χώρας  στο  ενιαίο οικονομικό  περιβάλλον  της  Ευρωπαϊκής  Ένωσης  που  χαρακτηρίζεται  από  την ελευθερία διακίνησης προσώπων και αγαθών, την αυξανόμενη κοινωνική, οικονομική και  γεωγραφική  κινητικότητα,  την  ανάπτυξη  σύγχρονων  μεθόδων  οικονομικών συναλλαγών  και  τη  ραγδαία  ανάπτυξη  της  τεχνολογίας  ευνοούν  τη  δημιουργία εγκληματικών  ομάδων  με  πολυεθνική  δομή  και  με  δίκτυα  συνεργασίας  σε περισσότερες από μία χώρες

• Η κοινωνική ανοχή σε εγκληματικές δραστηριότητες. Πολλές από τις δραστηριότητες του Οργανωμένου Εγκλήματος βρίσκουν σημαντική αποδοχή από  το ευρύ κοινό που έμμεσα ωφελείται από αυτές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το Λαθρεμπόριο Τσιγάρων και  το  Εμπόριο  Ανθρώπων,  δραστηριότητες  που  δε  συγκεντρώνουν  ιδιαίτερη κοινωνική απαξία, γεγονός που ενθαρρύνει τη δράση των εγκληματικών ομάδων.

• Η πρόσβαση σε μέσα τέλεσης εγκληματικών πράξεων. Για την επιτυχή διάπραξη μιας εγκληματικής  πράξης  απαιτούνται  διάφορα  μέσα  (όπλα,  μέσα  μεταφοράς, τεχνολογικός  εξοπλισμός,  εκρηκτικά  κ.λπ.)  που  οι  εγκληματικές  ομάδες  μπορούν εύκολα να αποκτήσουν τόσο στη νόμιμη όσο και στην παράνομη αγορά. Τα μέσα αυτά τους  βοηθούν  όχι  μόνο  στη  διάπραξη  εγκλημάτων  αλλά  και  στην  αποφυγή  της σύλληψής τους.

• Η  χρήση  της  σύγχρονης  τεχνολογίας.  Η  πρόσβαση  σε  σύγχρονα  μέσα  κάνει  πιο εύκολη  τη  διάπραξη  μιας  εγκληματικής  πράξης  και  μειώνει  τον  κίνδυνο  αφού  δεν απαιτεί τη φυσική παρουσία του δράστη στον τόπο του εγκλήματος. Ήδη το διαδίκτυο παίζει σημαντικό ρόλο στον τρόπο τέλεσης ορισμένων μορφών εγκλήματος, τάση που στο  μέλλον  αναμένεται  να  ενισχυθεί  με  δεδομένη  τη  διείσδυση  του Internet  στον πληθυσμό. 

• Η  υφιστάμενη  νομοθεσία  και  λειτουργία  του  Σωφρονιστικού  Συστήματος.  Πολλοί από  τους  συλληφθέντες  κατά  το  2011  για  συμμετοχή  σε  οργανωμένες  εγκληματικές ομάδες ήταν άτομα που είχαν συλληφθεί κατά το παρελθόν για τη διάπραξη σοβαρών εγκληματικών  πράξεων  και  δεν  καταδικάστηκαν  σε  εγκλεισμό  ή  αποφυλακίστηκαν εκμεταλλευόμενοι τις σχετικές ευεργετικές διατάξεις της ποινικής νομοθεσίας. Επίσης, σημαντική  συνεισφορά  στη  δράση  των  εγκληματικών  ομάδων  έχουν  ήδη  έγκλειστοι σωφρονιστικών καταστημάτων.  Σε  ότι  αφορά  τις  συνέπειες  του  Οργανωμένου  Εγκλήματος,  οι  σοβαρότερες  από  αυτές αφορούν  τα  θύματα  των  εγκληματικών  πράξεων,  καθώς  τίθενται  σε  κίνδυνο  η  ζωή,  η σωματική  τους  ακεραιότητα,  η  περιουσία  τους  κ.λπ.  από  τη  δράση  των  εγκληματικών ομάδων.  7

Σημαντική είναι και η οικονομική ζημιά που προκαλείται από το Οργανωμένο Έγκλημα λόγω της  απώλειας  εισοδημάτων,  της  παραγωγής  «μαύρου  χρήματος»,  της  αφαίρεσης περιουσιακών στοιχείων, της διαφυγής φόρων και δασμών κ.λπ. Ακόμα, σημαντικές είναι και οι  επιπτώσεις  μορφών  του  Οργανωμένου  Εγκλήματος  (π.χ.  Παράνομη  Διακίνηση Μεταναστών, Διακίνηση Ναρκωτικών κ.λπ.) στη δημόσια υγεία, ή στην εικόνα της Χώρα στη δημόσια υγεία, ή στην εικόνα της Χώρας στο εξωτερικό, δεδομένα που επιβάλλουν τη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του.

6.ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ.

                Οι κυβερνήσεις μπορεί ποτέ να μην είναι σε θέση να εξαλείψουν εντελώς το είδος του παράνομου διεθνούς εμπορίου που εμπλέκεται με το οργανωμένο οικονομικό έγκλημα. Αλλά μπορούν και πρέπει να κινηθούν ποιο αποτελεσματικά . Υπάρχουν τουλάχιστον τρείς  τομείς όπου οι προσπάθειες μπορούν να δώσουν καλύτερες ιδέες για τον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων που δημιουργούνται από αυτούς τους πολέμους:

6.1.Ενίσχυση των υφιστάμενων διεθνών θεσμών.

Ο παγκόσμιος χαρακτήρας του οργανωμένου εγκλήματος  δεν σημαίνει ότι καμία κυβέρνηση, ανεξάρτητα από την οικονομική, πολιτική ή στρατιωτική της δύναμη, θα σημειώσει μεγάλη πρόοδο μόνο. Εάν αυτό φαίνεται προφανές, τότε γιατί η Interpol, η πολυμερής υπηρεσία που είναι αρμόδια για την καταπολέμηση του διεθνούς εγκλήματος, έχει προσωπικό 384 ατόμων, μόνο 112 εκ των οποίων είναι αστυνομικοί και ετήσιος προϋπολογισμός 28 εκατομμυρίων δολαρίων, μικρότερο από το κόστος ορισμένων σκαφών αεροπλάνα που χρησιμοποιούνται από εμπόρους ναρκωτικών; Ομοίως, η Europol, ισοδύναμη με την Interpol της Ευρώπης, έχει προσωπικό 240 ατόμων και προϋπολογισμό 51 εκατομμυρίων δολαρίων. Ένας λόγος για τον οποίο η Interpol δεν χρηματοδοτείται και στελεχώνεται είναι επειδή οι 181 κυβερνήσεις των κρατών μελών της δεν εμπιστεύονται η μία την άλλη. Πολλοί υποθέτουν, και ίσως και σωστά, ότι τα εγκληματικά δίκτυα που αγωνίζονται έχουν διεισδύσει στα αστυνομικά τμήματα άλλων χωρών και ότι η ανταλλαγή πληροφοριών με τέτοιους συμβιβασμένους αξιωματούχους δεν θα ήταν συνετή. Άλλοι φοβούνται ότι οι σημερινοί σύμμαχοι θα γίνουν εχθροί του αύριο. Ακόμη άλλοι αντιμετωπίζουν νομικά εμπόδια στην ανταλλαγή πληροφοριών με συναδέλφους έθνους ή έχουν υπηρεσίες πληροφοριών και φορείς επιβολής του νόμου με οργανωσιακή κουλτούρα η οποία καθιστά την  αποτελεσματική  συνεργασία σχεδόν αδύνατη. Η πρόοδος θα επιτευχθεί μόνο εάν οι κυβερνήσεις του κόσμου ενωθούν πίσω από ισχυρότερους και πιο αποτελεσματικούς  διεθνείς οργανισμούς.

Είναι προφανές ότι το οργανωμένο έγκλημα με τις δράσεις του, οι σημαντικότερες εκ των οποίων περιλαμβάνουν το εμπόριο ναρκωτικών, την παράνομη διακίνηση ανθρώπων[35], το εμπόριο όπλων και το ξέπλυμα μαύρου χρήματος, αποτελεί ένα φαινόμενο που υποσκάπτει την ομαλή λειτουργία των κρατών, απειλεί την κοινωνική τους συνοχή και τελικά μπορεί να θίξει την ασφάλειά τους τόσο στο εσωτερικό όσο και στις εξωτερικές τους σχέσεις. Ακριβώς λόγω της ιδιότητας του αυτής, δηλαδή των επιπτώσεών του ως προς την ασφάλεια των κρατών στα οποία δραστηριοποιείται, το οργανωμένο έγκλημα εντάσσεται, , στα ζητήματα εκείνα που αντιμετωπίζονται από τα κράτη με συνεργασία περιορισμένης έκταση, η οποία όμως δεν μπορεί να παρά να έχει και περιορισμένες επιτυχίες. Δεδομένου μάλιστα ότι το διεθνικό οργανωμένο έγκλημα δεν γνωρίζει τέτοιου είδους αγκυλώσεις κατά την εξάπλωση των δραστηριοτήτων του, εξηγείται πλήρως η παρατηρούμενη αδυναμία της ολοκληρωμένης και ριζικής καταπολέμησής του στο πλαίσιο της διακρατικής συνεργασίας γενικά και των διεθνών θεσμών ειδικά.

6.2.Δημιουργία νέων μηχανισμών και θεσμών.

H νέα πραγματικότητα καθιστά απαρχαιωμένους πολλούς από τους υφιστάμενους θεσμούς, νομικά πλαίσια, στρατιωτικά δόγματα, συστήματα όπλων και διαδικασίες επιβολής του νόμου στις οποίες οι κυβερνήσεις έχουν βασιστεί εδώ και χρόνια. Οι  οργανωτικές δομές καθώς και ο τρόπος λειτουργίας των υπηρεσιών πληροφοριών , των στρατιωτικών , των αστυνομικών, των τελωνειακών  αρχών χρειάζονται επανεξέταση και προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες.

Ο υπερεθνικός χαρακτήρας, εξάλλου, που τείνει να προσλάβει το οργανωμένο έγκλημα, φαίνεται να δικαιολογεί το αυξημένο ενδιαφέρον για συνεργασία σε επίπεδο πολυμερούς συνεργασίας, αλλά και διεθνών και υπερεθνικών οργανισμών Εξάλλου, μια ιδιαίτερη όψη της αντιεγκληματικής πολιτικής αποτελεί η εμπέδωση της δικαστικής και της αστυνομικής συνεργασίας, η οποία φαίνεται να διευρύνεται τόσο σε επίπεδο ανταλλαγής πληροφοριών, όσο και σε επίπεδο κοινών αστυνομικών επιχειρήσεων.

6.3.Αλλαγή της αντίληψης  από την  καταστολή στην ρύθμιση.

Η καταστολή  των δυνάμεων της αγοράς είναι σχεδόν αδύνατη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή η πραγματικότητα μπορεί και πρέπει να αναγκάσει τις κυβερνήσεις να μετακινηθούν από την προσπάθεια καταστολής των δυνάμεων της αγοράς στη ρύθμιση της. Σε άλλες περιπτώσεις, η δημιουργία κινήτρων υπέρ της ελεύθερης αγοράς μπορεί να είναι καλύτερη από τη χρήση γραφειοκρατίας για να περιορίσει τις υπερβολές αυτών των αγορών. Η τεχνολογία μπορεί συχνά να επιτύχει περισσότερο από όσα  οι κυβερνητικές πολιτικές μπορούν. Για παράδειγμα, οι ισχυρές τεχνικές κρυπτογράφησης μπορούν να προστατέψουν καλύτερα το λογισμικό ή τα CD από την αντιγραφή τους , από ότι θα καθιστούσαν την χώρα την κατοχύρωση ευρεσιτεχνιών, πνευματικών δικαιωμάτων και εμπορικών σημάτων.

 Σε όλο το φάσμα του οικονομικού εγκλήματος , οι διωκτικές αρχές  καταπολεμούν τα δίκτυα τα οποία παρακινούνται από τις τεράστιες ευκαιρίες κέρδους που δημιουργούνται από τις αποφάσεις ‘άλλων  κυβερνητικών  φορέων .

Σε όλες τις περιπτώσεις, αυτά τα κέρδη μπορούν να ανιχνευθούν σε κάποια μορφή κρατικής παρέμβασης που δημιουργεί μια σημαντική ανισορροπία μεταξύ ζήτησης και προσφοράς με αποτέλεσμα οι τιμές και τα περιθώρια κέρδους να εκτοξεύονται. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι κυβερνητικές παρεμβάσεις είναι συχνά δικαιολογημένες και θα ήταν περιττό να τίς εξαλείψουμε .Αλλά η κοινωνία μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα άλλα τμήματα αυτού του είδους του παράνομου εμπορίου μέσω της ρύθμισης και όχι της απαγόρευσης.

 Οι φορείς χάραξης πολιτικής πρέπει να επικεντρωθούν σε ευκαιρίες όπου η ρύθμιση της αγοράς μπορεί να βελτιώσει τα προβλήματα που αψήφησαν τις προσεγγίσεις που βασίζονται στην απαγόρευση του διεθνούς εμπορίου. Τελικά, οι κυβερνήσεις, οι πολιτικοί και οι ψηφοφόροι πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι ο τρόπος με τον οποίο διεξάγεται η καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος  είναι καταδικασμένος να αποτύχει - όχι λόγω έλλειψης προσπαθειών, πόρων ή πολιτικής βούλησης, αλλά επειδή η συλλογική σκέψη που καθοδηγεί κυβερνητικές στρατηγικές βασίζεται  σε λανθασμένες ιδέες, λανθασμένες υποθέσεις και απαρχαιωμένους θεσμούς.

7.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Συνοψίζοντας τα βασικά σημεία της παραπάνω ανάλυσης, διαπιστώνουμε ότι το οργανωμένο έγκλημα συνιστά ένα κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο δε μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το οικονομικό αλλά και το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται. Η μορφολογία, η κοινωνική οργάνωση και το modus operandi των εγκληματικών οργανώσεων καθορίζονται από το ευρύτερο οικονομικό και κοινωνικό πλαίσιο και φυσικά  από τις σχέσεις εξουσίας.1

                Οι μεταβολές της οικονομίας αντίστοιχα επηρεάζουν και τον τρόπο διάρθρωσης των παράνομων αγορών του οργανωμένου εγκλήματος. Περαιτέρω συντελούν στο σχηματισμό των απαιτούμενων εκείνων συνθηκών που οδηγούν ολόκληρες πληθυσμιακές ομάδες «εκτός» νόμιμης οικονομίας, δημιουργώντας έτσι δεξαμενές ατόμων που στελεχώνουν τις παράνομες αγορές. Επομένως, η εκάστοτε ποινική αντίδραση απέναντι στο οργανωμένο έγκλημα θα είναι αναποτελεσματική, εάν δεν πλαισιώνεται και από την ανάπτυξη δράσεων κοινωνικής πρόληψης του οργανωμένου εγκλήματος, όπως κοινωνικές πολιτικές για τη ρύθμιση και τη μείωση της φτώχιας και την ελάττωση των κοινωνικών ανισοτήτων καθώς και στρατηγικές παρέμβασης για τους νέους με στόχο τη διεύρυνση των ευκαιριών εργασίας.1

Η αναγνώριση και η αποδοχή της πραγματικότητας  ότι οι κυβερνήσεις δεν έχουν καμία πιθανότητα να κερδίσουν, αν δεν αλλάξουν τους τρόπους με τους οποίους αντιμετωπίζουν το οργανωμένο έγκλημα , είναι ένα απαραίτητο πρώτο βήμα στην αναζήτηση αποτελεσματικών και βιώσιμων λύσεων.

Βιβλιογραφία / Αρθρογραφία

Ελληνόγλωσση

1.Δημοκρήτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Νομική Σχολή. ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ  ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. “ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ” ∆διδακτορική ∆διατριβή στην Εγκληματολογία. Φωτεινής Ριζάβα του Αντωνίου

2. http://www.eglimatologia.gr

3.  Λίβος Νικόλαος, «Οργανωμένο Έγκλημα και ειδικές ανακριτικές πράξεις» Τόμος 1 Δογματική του οργανωμένου εγκλήματος Τεύχος Α Ο εγκληματολογικό-δογματικός φαινότυπος του οργανωμένου εγκλήματος σελ. 169-190, ιδία δε 170

4.  ΣΥΝΘΕΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ,ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ,ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ,ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΟΥΔΩΝΗΣ

5. Οργανωμένο έγκλημα και αδύναμες κρατικές δομές σε περίοδο κρίσης: Μια αμφίδρομη σχέση ΜΑΙΡΗ ΜΠΟΣΗ / ΗΛΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ

 6.Οργανωμένο έγκλημα και οικονομική κρίση: τάσεις και μεταβολές  ΕΙΡΗΝΗ ΣΤΑΜΟΥΛΗ*

 7.Ελληνική Αστυνομία. (2011). Ετήσια έκθεση για το οργανωμένο έγκλημα στην Ελλάδα, έτους 2011. Αθήνα: ΚΕ.ΣΥ.ΔΕΠ

 8.ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ 187 ΠΑΡ.1 ΠΚ. Καραγεώργου Αλεξάνδρα

 9.Οργανωμένο Έγκλημα Το οργανωμένο έγκλημα, Έννοια, χαρακτηριστικά, αντιμετώπιση, Επιμέλεια: Αστυν. Α΄ Εμμανουήλ Λυδάκη,Τμηματάρχη στο Τμ. Διαχείρισης Πληροφοριών και Στρατηγικής ,της Υποδ/νσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος/ΔΑΑ

Ξενόγλωσση

 -L’Economia criminale d Becchi , Guido M.Rey  Laterza

-Roberto Saviano: perché lo Stato ha perso la guerra contro Gomorra

-Europol, (2006), Organized Crime Threat Assessment 2006. Χάγη; Europol

-Μisha Glenny Έγκλημα χωρίς σύνορα. Mc Mafia, Αθήνα: Εκδόσεις Πάπυρος (2008),

-Guardia Di Finanza , Rapporto Annuale 2016

-Financing of organized Crime . Michael Levi , Center for The Study of Democracy . Sofia 2015

-Belpaese Connection . Le connessioni tra economia legale ,criminale e sommersa

-Criminalita organizzata , Ernesto U. Savona.

-LE ORGANIZZAZIONI CRIMINALI. www.scienzedelleinvestigazioni.it

-The political economy of organized crime: providing protection when the state does not Author Stergios Skaperdas

-The Hidden Financial Flows of the Organized Crime: A Literature Review and Some Preliminary.Empirical Results by Friedrich Schneider

-https://worldview.stratfor.com/article/organized-crime-geography-and-corruption

-United Nations on Drugs and Crime . Transnational Organized Crime  https://www.unodc.org/toc/en/crimes/organized-crime.html

-Goebel, Christian, Beheading the Hydra: Combating Corruption and Organized Crime (November 8, 2012).

* Eργασθηκε στον χρηματοπιστωτικό τομέα σε ελληνικές και πολυεθνικές επιχειρησεις, σε υψηλές θέσεις ευθύνης. Yπηρέτησε ως  πολιτικό στέλεχος στο Υπουργείο  Οικονομικών, με τομέα ευθύνης τον φορολογικό και τελωνειακό μηχανισμό. Κατά την διάρκεια της θητείας του εκπαιδεύτηκε σε θέματα οικονομικού και οργανωμένου εγκλήματος στο US DEPARTMENT OF TREASURY, στο IRS CRIMINAL INVESTIGATION καθώς και σε τελωνειακά θέματα και δράσεις κατά του λαθρεμπορίου, καθώς και στην Ιταλική οικονομική αστυνομία, GUARDIA di FINANZA. Κείμενά του δημοσιεύονται σε ελληνικές εφημερίδες και περιοδικά, ενώ αναλύσεις του έχουν παρουσιασθεί σε διεθνούς κύρους έντυπα στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Σήμερα είναι εκτελεστικός Αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Οικονομικών Διευθυντών . (www.giannisstathis.blogspot.com)

read more

"hold your horses"

To ¨εντυπωσιακό" αποτέλεσμα μιας προσεκτικής ερευνας στο στρατό!
Το 1940 διενεργήθηκε μια μελέτη της οποίας ο σκοπός ήταν να εντοπίσει τρόπους προκειμένου να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα και η αποδοτικότητα της βολής ενός στοιχείου πυροβόλου. Ο στόχος ήταν να αυξηθεί η ταχυβολία ή να μειωθεί ο αριθμός του προσωπικού που το υπηρετούσαν, δηλαδή ο τυπικός ορισμός της παραγωγικότητας και της αποδοτικότητας.
Ως τμήμα αυτής της έρευνας, οι ερευνητές εξέτασαν όλες τις προβλεπόμενες κινήσεις του πληρώματος ,πέντε άτομα στην συγκεκριμένη περίπτωση κατά την διάρκεια της γέμισης και της πυροδότησης.
Παρακολουθώντας και αργότερα κινηματογραφώντας αναλυτικά τις κινήσεις των πυροβολητών, οι αναλυτές βρέθηκαν αρκετά μπερδεμένοι με μια σειρά παντελώς άχρηστων και μη αναγκαίων κινήσεων.
Δύο από τους πυροβολητές εμφανίζονταν να μην κάνουν τίποτα το μισό χρόνο ενώ οι υπόλοιποι τρείς ήταν πλήρως απασχολημένοι.
Ακριβώς πριν από την πυροδότηση, οι συγκεκριμένοι δυο στρατιώτες έκαναν πίσω, ο κάθε ένας στις δυο πλευρές του κανονιού και απλά στέκονταν εκεί σε στάση προσοχής, παρακολουθώντας τους άλλους να εκτελούν τις κινήσεις τους. Μετά την πυροδότηση της βολής επέστρεφαν και βοηθούσαν . Αναμφισβήτητα ήταν ρόλος μιας προσεκτικά σχεδιασμένης ρουτίνας κινήσεων, ωστόσο δεν προέκυπτε απολύτως κανένα νόημα.
Αρκετά προβληματισμένοι οι αναλυτές ρώτησαν αρκετά πληρώματα πυροβόλων ,ωστόσο δεν έλαβαν ικανοποιητικές απαντήσεις. Η όλη διαδικασία γέμισης και πυροδότησης ήταν επαρκώς αποτυπωμένη με αναλυτική περιγραφή ρόλων για το κάθε μέλος του πληρώματος . Δίχως αμφιβολία έπρεπε να υπάρχει κάποιος λόγος γιατί αυτοί οι δυο στρατιώτες στέκονταν εκεί το μισό χρόνο.
Κανείς δεν ήξερε το γιατί, ωστόσο όλοι συμφωνούσαν ότι έπρεπε η διαδικασία να διενεργείται με αυτόν τον τρόπο, μια και ούτως η άλλως έτσι τους είχαν εκπαιδεύσει και διδάξει και έτσι έπρεπε να γίνει.
Τελικά οι ερευνητές ρώτησαν και έναν απόστρατο συνταγματάρχη και έναν αξιωματικό-εκπαιδευτή των νεαρών πυροβολητών. Ο βετεράνος κατάλαβε το θέμα αμέσως και σχολίασε ότι «αυτοί οι δυο κρατούν τα άλογα» . «Ποια άλογα» ρώτησαν οι ερευνητές; «Μα αυτά που χρησιμοποιούσαν για να ρυμουλκήσουν τα πυροβόλα».
Παλιότερα κάθε πυροβόλο ρυμουλκείτο από δυο άλογα, τα οποία εάν δεν τα κρατούσες καλά την ώρα της πυροδότησης του όπλου, θα έφευγαν. Η «ανακάλυψη» λοιπόν των ερευνητών ήταν ότι στα πλαίσια των «προβλεπόμενων» διαδικασιών , οι δυο στρατιώτες «κρατούσαν τα ανύπαρκτα άλογα να μην φύγουν»..
Φυσικά τα άλογα είχαν αντικατασταθεί με μηχανοκίνητα μέσα εδώ και χρόνια αλλά κανείς δεν μπήκε στον κόπο να επικαιροποιήσει και να εξορθολογήσει τις διαδικασίες..
Το σημαντικό συμπέρασμα από την παραπάνω ιστορία είναι ότι πρέπει να εντοπίζουμε τους ανθρώπους στον οργανισμούς μας, οι οποίοι «φυλάνε άλογα». Πάρα πολλοί εκτελούν διαδικασίες που δεν έχουν καμία σημασία ή ελέγχουν ασήμαντα πράγματα.
Θα έπρεπε να είναι καθημερινός στόχος, κανείς να μετατρέπει αυτούς τους αφανείς παρατηρητές σε παραγωγικούς εργαζόμενους.

Γιάννης Στάθης
Απρίλιος 2017

read more

Συγκίνησαν και ενθουσίασαν οι "Θύμησες της Ραβενής" . Του Γιάννη Στάθη

Θύμησες της Ραβενής

"...Και μένω με την ελπίδα πως, κάπου εκεί ψηλά, ίσως είναι οι πρόγονοί μας, και μας κρυφοχαμογελούν, που καταφέραμε εκείνο, που γίνεται εφικτό, όταν οι άνθρωποι ομονοούν και συνδράμουν".

Σε μία «ζεστή» και όμορφη εκδήλωση,  η Αδελφότητα Ραβενιωτών Θεσπρωτίαs  Ηπείρου  «Η Κοίμηση τηs Θεοτόκου» παρουσίασε την  Κυριακή 10 Απριλίου 2016 στην   κατάμεστη  και πάντα φιλόξενη αίθουσα της Ομοσπονδίας Μουργκάνας το φωτογραφικο λευκωμα   «Θύμησες της Ραβενής»  .  

Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε η κα Ελευθερία Φίλη . Οι ομιλητές ήταν οι  ,κος  Ευάγγελος Στάθης ,η κα Παναγιώτα Παπαδημητρίου, ο κος Ιωάννης Τζώρτζης και  Κα Βασιλική Τζαρέλλα. 

Κατά γενική ομολογία όλοι οι ομιλητές  μίλησαν για την Ραβενή με ιδιαίτερη  αγάπη , σεβασμό και ταπεινότητα  , καθήλωσαν  και εν τέλει απέσπασαν το θερμό χειροκρότημα των παρευρισκομένων.

Κατά την άποψη μας το φωτογραφικό  λεύκωμα  «Θύμησες της Ραβενής»  είναι ένα πραγματικό «έργο τέχνης και κόσμημα», μια αναδρομή στο χρόνο, την όλη επιμέλεια του οποίου είχε η κα Βασιλική Τζαρέλα. Οι περίπου 200 μεγάλου σχήματος σελίδες , του βιβλίου περιλαμβάνουν φωτογραφίες με ιστορικό και λαογραφικό ενδιαφέρον, πολλές πληροφορίες για την εξέλιξη του χωριού  στην πορεία του χρόνου, καθώς και πλήθος πανέμορφων φωτογραφιών από πρόσωπα που «σημάδεψαν» την  ιστορία  της  Ραβενής.

Έχοντας σαν δεδομένο ότι ο πολιτισμός και η ιστορία μας, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι για την καλλιέργεια, την προαγωγή των ανθρώπινων αξιών και σχέσεων κάθε κοινωνίας, διαχρονικά, για παρα πολλά χρόνια , η αδελφότητα Ραβενιωτών  Θεσπρωτίας διαδραματίζει ρόλο βασικού εργαλείου προς την κατεύθυνση αυτή.

Το φωτογραφικό λεύκωμα  «Θύμησες της Ραβενής»  είναι αποτέλεσμα της συστηματικής δουλειάς άξιων συνεργατών της Αδελφότητας   με «καλλιτεχνικές στοχεύσεις, για την προβολή της πολιτιστικής ταυτότητας και της ιστορίας της Ραβενής.

 Η έμπνευσή της δημιουργίας  δεν ήταν τωρινή. Η βασική και ολοκληρωμένη ιδεα ηταν της  Βασως Τζαρέλα, η οποία αφιέρωσε πολύ κόπο και χρόνο εδώ και  τέσσερα περίπου χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί το έργο. Στην μεγάλη αυτή προσπάθεια ειχε κοντά της  το ΔΣ της Αδελφότητας με μια μεγάλη ομάδα,  η οποία εργάσθηκε άοκνα προκειμένου να  συγκεντρωθούν οι φωτογραφίες , αλλα και να ταυτοποιηθούν τα πρόσωπα προκειμένου να ολοκληρωθεί το δύσκολο αυτό έργο.

Η συλλογή του  φωτογραφικού υλικού έγινε από την Ομάδα Ιστορικού και λαογραφικού αρχείου Ραβενήs, αποτελούμενη   από τους Νικόλαο Πάκο , Ευαγγελία Στάθη , Ευαγγελία  Σταμάτη, Βασιλική Τζαρέλα , Ελένη  Τzώρτzη και Παναγιώτη Τzώρτzη.

Το βιβλίο  προσφέρει απλόχερα μέσα από την  υψηλή ποιότητά του, αισθητική απόλαυση και πνευματική ανάταση. Ο αναγνώστης, καθώς θα  ξεφυλλίζει το λευκωμα , θα έχει την  δυνατότητα να ταξιδέψει πίσω στο χρόνο και  να «ξανασυναντήσει» δικούς  του ανθρώπους …

Πιστεύω ότι αυτό το βιβλίο είναι, για τη Ραβενή, η συλλογική μνήμη, με τους δικούς μας ανθρώπους.

Θα ήθελα συγχαρώ  όλους τους συντελεστές αυτής της εργασίας για τη Ραβενή και να τους ευχηθώ σύντομα και τον δευτερο τόμο!!

Θα ήθελα να κλείσω με δυο πρωταγωνιστές  της άριστης σε όλα εκδήλωσης : Τον Πρόεδρο της Αδελφότητας ,Φίλλιπο Πάκο , του οποίου η συγκίνηση ήταν έκδηλη σε όλη την διάρκεια της εκδήλωσης και  , ο οποίος  στα θερμά μου συγχαρητήρια απάντησε ότι «όταν κάνεις κατι με την καρδιά σου δεν υπάρχει περίπτωση να μην  πετύχει»  και στο μέλος του ΔΣ , Ευαγγελία Στάθη η οποία μου αποκάλυψε το μυστικό της επιτυχίας,  το οποίο δεν ήταν άλλο από τον τρόπο εργασίας ο οποίος  είναι : χαμόγελο ,αγάπη και ψυχή!!

Το φωτογραφικό λευκωμα  «θύμησεs τηs Ραβενήs 1900-1981» εκδόθηκε από την Αδελφότητα Ραβενιωτών Θεσπρωτίαs  Ηπείρου «Η Κοίμηση τηs Θεοτόκου» . Πληροφορίες για την απόκτηση του Λευκώματος , Ευαγγελία Στάθη  τηλ. 6973 987653

read more

Plataria . Sapore di mare e aroma di olivo. Gianni Stathis.

Plataria, verde e bellissima, promette ai suoi visitatori innumerevoli momenti di godimento. Acque di colore smeraldo , tramonti unici, spiagge dorate, baie magiche, versanti di colore verde argento pieni di olivi.

 Questa e Plataria, il villaggio cosmopolita che vi invita a scoprire le sue bellezze. Plataria e’ una destinazione turistica per tutti: giovani, coppie, famiglie, naturalisti. Sono molti quelli che visitano Plataria per anni e anni. Il posto ha una attrazione prepotente su di  loro alla quale non possono resistere.

Scegliete Plataria per le vostre vacanze e di sicuro rimarrete affascinati dalle sue bellezze.

IL PAESE

Plataria si localizza sul fondo della insenatura omonima , la quale si trova tra i porti di Igumenizza e Syvota, e che si distingue dalla insenatura di Igumenizza, dalla penisola di “Listrivia”. Al confine di sudovest si stende l’isolotto “Kseronisi” oppure “Ieronisi” il qualle termina al capo “Guruni”. L’apertura massima del golfo supera le due miglia nautiche mentre la distanza dal torrente e circa 3,5 miglia nautiche. Di fronte, si trova “Leykimi” di Corfu e poco piu a sud le isole di Paxi e Antipaxi. Al interno del golfo le profondita sono grandi, mentre la maggior parte delle coste  sono rocciose. Verso l’entroterra ‘e ai piedi delle montagne si distende il campo di Plataria, zona circa cinquemila ettari. La superficie territoriale di Plataria è di circa 13 chlm quadrati.

Secondo la bibliografia esistente, al posto di Plataria esisteva l’antica “Kalamini” o “Kalamonia” di Stefano Bizantio e secondo Ptolemeo “Almini”. La costruzione di questo posto inizio nel 1300 d. C. con la discesa dei nomadi dalle alture e i posti vicini, che proteggevano dai pirati. Nel 1730 era ormai una comunita Cristiana strutturata, la quale ha resistito alla violenta islamizzazione che era stata imposta a 13 vilaggi della provincia di Tesprotia, dal Veiz, di origine egiziana, che era stato installato dal’Impero Ottomano.

A proposito del nome “Plataria”, secondo testimonanzie piu vecchie e di ricercatori storici locali, ci sono due versioni: la prima dice che Plataria si e chiamata cosi per via della larghezza dell suo campo. La seconda probabile versione, dice che Plataria dovrebbe il suo nome all’esistenza di un grande platano.

La popolazione nel 1928 consisteva in 128 abitanti, nel 1950 in 318 e nel 1971 in 450, mentre nell’inventario del 2001 consisteva in 955 abitanti. Oggi supera i 1000 abitanti permanenti mentre di estate il numero aumenta di molto.

Plataria, in fatto di gestione, e’ stata la sede della provincia “Thiamida” di una volta, della regione di Tesprotia, nella qualle appartenevano anche i villaggi “Vrisi” e “Skepeto”. A lungo andare e stata la sede del comune di Sivota mentre nei giorni d’oggi appartiene al commune di Igumenitsa.

Durante gli anni 60 si e’ notato un grande movimento di emigrazione da Plataria verso Germania, Belgio e America, un fatto che a parte le molte conseguenze negative che ha creato, ha portato anche benefici economici e culturali nella zona.

Dopo il grande terremoto del 1980 che ha creato molti disastri materiali, la maggior parte degli abitanti di Plataria si e’ trasferita dalle alture montuose del villaggio verso la spiaggia, creando in questo modo un insediamento e un tracciato stradale moderno e costruzioni eleganti.

Oggi Plataria e’ un vilaggio molto pittoresco, con una marina invitante per imbarcazioni da diporto, spazi verdi e pubblici, spiagge organizate e aree attrezzate.

Lo sviluppo rapido del turismo e le necessita di hosting per I visitatori hanno portato alla creazione di molti noleggi moderni, alberghi, ristoranti e caffetterie che offrono momenti di rillassamento e serenita’ per chi sta alla ricerca di vacanze serene.

Grazie alla pulizia e organizzazione delle sue spiagge, e alle infrastrutture moderne, Plataria ottiene la preferenza nella scelta dei turisti greci ed europei.

Nella zona piu ampia, esistono molti bei posti e attrazioni che valgono di essere visitati. Plataria puo diventare il motivo anche per un percorso nei monumenti storici e naturali dell’Epiro.

Traduzione Sara Anastassiou.

read more